fa اثر پرتوهای گاما بر برخی مکانیسم‌های بیوشیمیایی دو ژنوتیپ گندم (Triticum aestivum L.) در شرایط گلخانه پژوهشي Research چکیده به منظور مطالعه تأثیر دزهای مختلف پرتوهای گاما بر ویژگی‌های بیوشیمیایی دو ژنوتیپ گندم، آزمایشی در گلخانه تحقیقاتی پژوهشکده کشاورزی، پزشکی و صنعتی کرج انجام پذیرفت. این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. بذرهای دو ژنوتیپ گندم به نام‌های روشن و موتانت T-65-58-8 با دزهای100، 200، 300 و 400 گری پرتودهی شده و بذر‌های پرتو ندیده از هر ژنوتیپ نیز به عنوان شاهد در نظر گرفته شدند. بلافاصله پس از پرتوتابی، کشت بذرها در بلوک‌های خاکی موجود در گلخانه به صورت ردیفی انجام گردید و در مرحله گرده افشانی از برگ‌های پرچمی برای آنالیزهای بیوشیمیایی نمونه‌گیری شد. نتایج نشان داد که پرتوتابی با دز‌های 300 و 400 گری سبب سبز نشدن بذرهای ژنوتیپ روشن گردید. تأثیر دز‌های مختلف پرتوهای گاما بر میزان مالوندآلدئید لاینT-65-58-8 و ژنوتیپ روشن افزایشی بود. اما این افزایش در لاینT-65-58-8 در مقایسه با رقم روشن بسیار نامحسوس دیده شد. در هر دو ژنوتیپ مورد بررسی، میزان کلروفیل در دز 100 گری و میزان پرولین و قند‌های محلول در دز 200 گری افزایش یافت. لاین T-65-58-8 و ژنوتیپ روشن در دز 200 گری به ترتیب کمترین (Ug/g FW 91/28) و بیشترین (Ug/g FW 98/70) میزان پروتئین‌های محلول را داشتند. با افزایش دز‌های پرتودهی از 100 به 400 گری، میزان فعالیت آنزیم آنتی‌اکسیدان پراکسیداز افزایش یافت. بررسی پارامترهای اندازه‌گیری شده، از جمله میزان مالوندآلدئید و فعالیت آنزیم سوپراکسیداز، حاکی از آن است که ژنوتیپ روشن در مقایسه با لاین موتانت از حساسیت بیشتری نسبت به تنش پرتوتابی برخوردار است. هم‌چنین در بین تیمار‌های به‌کار رفته برای پرتودهی، دزهای 100 و 200 گری (با توجه به نوع ژنوتیپ) تغییرات مثبتی را در شاخص‌های بیوشیمیایی مورد مطالعه ایجاد کردند. به نظر می‌رسد اندازه‌گیری صفاتی همچون میزان کلروفیل، پروتئین‌های محلول و مالوندآلدئید در شناسایی و تشخیص دز مناسب پرتودهی ژنوتیپ‌های گندم برای دست یافتن به موتانتی با ویژگی‌های مطلوب مفید باشد. Abstract In order to study the effect of gamma irradiation on biochemical characteristics of two wheat genotypes, a greenhouse experiment was conducted in 2009 in Agricultural, Medical and Industrial Research Institute, Karaj, using factorial experiment based on complete randomized design with 3 replications. Two wheat genotypes (Roshan and T-65-58-8) were irradiated by 100, 200, 300 and 400 Gy. The non-irradiated seeds of each genotype were considered as control. Irradiated Seeds were immediately row-planted in the soil blocks. Samples for various assays and estimation were taken from flag leaves on the 7th day after anthesis. Results showed that Roshan seeds were unable to germinate at 300 and 400 Gy doses. The average MDA content was increased with various doses of gamma radiation in two genotypes. But in Roshan genotype, the MDA content was higher as compared to T-65-58-8. In both genotypes, the chlorophyll content was increased at 100 Gy and the highest amount of proline and soluble sugars were obtained at 200 Gy. Biochemical differentiation based on total soluble protein content revealed that T-65-58-8 and Roshan genotypes at irradiation dose of 200 Gy contained the lowest (28.91 Ug/gFw) and the highest (70.98 Ug/gFw) amount of total soluble protein, respectively. Severe increase in specific activity of peroxidase enzyme was observed as the gamma dosage increased. It seems that Roshan wheat cultivar was more sensitive to irradiation stress than T-65-58-8 line. Also, in irradiated treatments, the 100 and 200 Gy doses caused positive variations in the studied biochemical indices. It was concluded that protein and chlorophyll, soluble protein and MDA contents may be used in early assessment of effective radiation doses to induce mutations in wheat genotypes. واژه‌های‌ کلیدی‌: مالوندآلدئید، پروتئین‌های محلول، کلروفیل، پرتو گاما Keywords: MDA, Soluble proteins, Chlorophyll, Gamma radiation. 75 86 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-292-5&slc_lang=fa&sid=1 A. Borzouei اعظم برزوئی aborzouei@gmail.com 18003194753284600694 18003194753284600694 Yes M. Kafi محمد کافی 18003194753284600695 18003194753284600695 No A. Majdabadi عباس مجدآبادی 18003194753284600696 18003194753284600696 No