fa اثر کاربرد منابع مختلف روی بر غلظت کادمیم و برخی عناصر کم مصرف در گیاه اسفناج در یک خاک آهکی پژوهشي Research کادمیم یک عنصر سنگین است که برای انسان، گیاه و دیگر موجودات زنده سمی می‌باشد و در بین عناصر سنگین، به دلیل تحرک و زیست‌فراهمی زیاد در خاک و ایجاد سمیت در غلظت‌های کم، بررسی آن اهمیت ویژه‌ای دارد. برای ارزیابی اثر کادمیم و منابع روی (سولفاتی و کلاتی) بر رشد و غلظت برخی عناصر در اسفناج، آزمایشی گلخانه‌ای به‌ صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد. تیمارها شامل سه سطح کادمیم (5، 10 و20 میلی‌گرم کادمیم در کیلوگرم خاک به صورت سولفات کادمیم) و چهار سطح روی (صفر، 5، 10 و20 میلی‌گرم روی در کیلوگرم خاک از دو منبع سولفاتی و کلاتی) در سه تکرار بودند. نتایج نشان داد که مصرف کادمیم به طور معنی‌داری وزن خشک اندام هوایی اسفناج را کاهش داد. اما کاربرد روی سبب کاهش اثر زیان‌بار کادمیم بر گیاه شد. با افزایش سطح کادمیم مصرفی، غلظت این عنصر در اندام هوایی گیاه افزایش یافت. اما مصرف روی از هر دو منبع مصرفی، غلظت کادمیم اندام هوایی را به طور معنی‌داری کاهش داد. کادمیم مصرفی، غلظت روی و منگنز اندام هوایی را به‌ طور معنی‌داری کاهش داد. اما غلظت آهن تحت تأثیر کادمیم قرار نگرفت. غلظت منگنز و آهن اندام هوایی با مصرف روی از هر دو منبع مصرفی، کاهش یافت. با توجه به نتایج به دست آمده از پژوهش حاضر، به نظر می‌رسد کاربرد کودهای روی، به ویژه سولفات روی، برای کاهش اثرهای زیان‌بار کادمیم بر گیاه در خاک‌های آلوده به کادمیم مفید باشد. Cadmium (Cd) is a heavy metal which is toxic to human, plants and all other organisms. Among heavy metals, Cd mobility and phytoavailability in soils is of great concern due to the fact that even at low concentrations may cause toxicity. Thus its behavior in soils needs further investigation. A greenhouse experiment was carried out to examine the effect of Cd and two zinc (Zn) sources (sulfate and chelate) on spinach growth and some nutrients concentration, in a factorial arrangement based on a completely randomized design. The treatments consisted of three Cd levels (5, 10 and 20 mg/kg soil as cadmium sulfate) and four Zn levels (0, 5, 10 and 20 mg/kg soil either sulfate or chelate) in three replicates. The results indicated that Cd application significantly decreased dry weight of spinach while Zn decreased the adverse effects of Cd. Increasing Cd level increased the concentration of this element in spinach shoot. Both sources of Zn significantly decreased Cd concentration in spinach aerial part. Cadmium application significantly decreased Zn and manganese (Mn) concentration in spinach shoot, but had no significant effect on iron (Fe) concentration. Both Zn sources decreased Mn and Fe concentration in spinach shoot. Based on achieved results of this study, it seems that Zn fertilizers application, especially Zn-sulfate, is useful to reduce the adverse effects of Cd on plants in soils contaminated with Cd. کادمیم، سولفات روی، کلات روی، اسفناج، آلوده شدن خاک Cadmium, Zinc sulfate, Zinc chelate, Spinach, Soil pollution. 101 112 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-348-2&slc_lang=fa&sid=1 T. Rahimi طیبه رحیمی tayebe_rahimi@yahoo.com 180031947532846001797 180031947532846001797 Yes A.M. Ronaghi عبدالمجید رونقی 180031947532846001798 180031947532846001798 No