fa مقایسه شاخص‌های زیستی خاک در کاربری‌های مختلف کشاورزی برهم­کنش ­ها، ذخایر و جریان ­های زیستی در ریزوسفر Biological interactions, resources and fluxes in the rhizosphere پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و اهداف:</strong> شاخص‌های زیستی خاک به تغییرات کاربری زمین و شیوه‌های مدیریتی حساس بوده و برای ارزیابی خاک‌های کشاورزی ارزشمند هستند. با وجود اهمیت این شاخص‌ها، پاسخ آن‌ها به کاربری‌های مختلف کشاورزی در محیط‌های خشک محدود است. این پژوهش برای ارزیابی اثرات چهار نوع کاربری کشاورزی بر شاخص‌های زیستی خاک منتخب مرتبط با فعالیت میکروبی و پویایی کربن و نیتروژن در شرایط خشک انجام شد.<br> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این پژوهش در منطقه الیوسفیّه (۴۵ کیلومتری جنوب بغداد، عراق) عراق، در اواخر فروردین 1404 انجام شد و نمونه‌های خاک از عمق صفر تا ۲۰ سانتی‌متری چهار نوع کاربری در سه تکرار جمع‌آوری شدند. یازده شاخص بیولوژیکی مرتبط با پویایی کربن و نیتروژن خاک و فعالیت میکروبی شامل کربن آلی، نیتروژن کل، فراوانی باکتری‌های قابل کشت، ماده آلی ذره‌ای، کربن فعال، تنفس پایه، کربن و نیتروژن زیست‌توده میکروبی، پتانسیل معدنی شدن نیتروژن، بهره میکروبی و ضریب متابولیکی جامعه میکروبی اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از آنالیز واریانس تجزیه شدند و مقایسه میانگین‌ها با استفاده از آزمون توکی در سطح احتمال 5 درصد انجام شد.<br> <strong>نتایج و بحث:</strong> نوع کاربری زمین تأثیر معنی‌داری بر شاخص‌های بیولوژیکی خاک داشت. کاربری باغ‌داری بیشترین مقادیر کربن آلی خاک، ماده آلی ذره‌ای، کربن فعال، کربن زیست‌توده میکروبی (<span dir="ltr">6.26 mgC g⁻&sup1;</span>)، نیتروژن کل، نیتروژن زیست‌توده میکروبی (<span dir="ltr">15.2 &mu;gN g⁻&sup1;</span>)، تنفس پایه (<span dir="ltr">0.74 mgCO₂ g⁻&sup1; h⁻&sup1;</span>) و بهره میکروبی (<span dir="ltr">48.73 mgC_mic mg^-1C soil</span>) و مزرعه سیب‌زمینی دارای کمترین مقادیر اکثر شاخص‌های بیولوژیکی و بالاترین ضریب متابولیکی جامعه میکروبی بود.<br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نوع کاربری زمین و شیوه‌های مدیریتی به‌طور قابل توجهی بر شاخص‌های بیولوژیکی خاک و چرخه کربن و نیتروژن در منطقه الیوسفیّه تأثیر داشت. در میان انواع کاربری‌های مورد مطالعه، باغ سیب دارای شرایط مطلوب و کشت فشرده، به‌ویژه کشت سیب‌زمینی دو بار در سال با شخم مرسوم، با کاهش فعالیت زیستی خاک همراه بود.&nbsp;<br> &nbsp; <span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Objective: </b>Soil biological indicators are sensitive to changes in land use and management practices, and are valuable for assesing agricultural soils, Despite their importance, the responses of them to different agricultural land uses in arid environments remains is limited. Terefore, this research was performed to evaluate the effects of four agricultural land-uses on soil biological indicators -espicially those associated to microbial activity and carbon and nitrogen dynamics- in arid conditions.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Materials and Methods:</b> This research was performed in the Al-Yousifiya area (45 km south of Baghdad, Iraq) in April 2025. Soil samples were collected from depth 0&ndash;20 cm of, four agricultural land-uses with three replicates. 11 biological indicators associated with soil carbon and nitrogen dynamics and microbial activity were measured including organic cabon, total nitrogen, bacterial abundance, particulate organic matter, active carbon, basal respiration, microbial biomass carbon and nitrogen, potential minerazilable nitrogen, microbial quotient, and metabolic quotient. The data were analyzed using analysis of variance (ANOVA), followed by mean comparisons using Tuckey&rsquo;s HSD at p < 0.05.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Results:</b> Land-use type significantly influenced soil biological indicators. The apple orchard had the highest soil organic carbon, particulate organic matter, active carbon, microbial biomass carbon, total nitrogen, microbial biomass nitrogen (15.2 &mu;gN g⁻&sup1;), basal respiration (0.74 mgCO₂ g⁻&sup1; h⁻&sup1;), and microbial quotient (48.73 mgC_mic&nbsp; mg^-1C soil), and the potato field exhibited the lowest values for most biological indicators and the highest metabolic quotient.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Conclusion:</b> Land-use type and management practices significantly influenced soil biological indicators and carbon and nitrogen cycling in Al-Yousifiya area. Among the studied land-uss, the apple orchard showed the most favorable biological condition. Intensive cultivation, particularly cultivation of potato (twice a year) field under conventional tillage practice, was associated with lower biological activity.<span lang="EN" style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span> کاربری اراضی, شاخص‌های زیستی خاک, تنفس پایه میکروبی, زیست‌توده میکروبی, کربن آلی. Land use, soil biological indicators, soil respiration, microbial biomass, potentially mineralizable nitrogen. 9 10 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2098-2&slc_lang=fa&sid=1 Ahmed Abdulhamza Khamees احمد عبالحمزه خمیس ahmedhamzaabed@gmail.com No Department of Soil Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Hojat Emami حجت امامی hemami@um.ac.ir 0000-0002-8437-8419 Yes Department of Soil Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران