پیشینه پژوهش و هدف: نیتروژن مهم‌ترین نهاده خارجی برای هر سیستم تولید محصول است و مدیریت کارآمد نیتروژن برای بهبود پایداری درازمدت در سیستم‌های مدرن تولید محصولات کشاورزی ضروری است. این پژوهش با هدف دستیابی به رویکردی مؤثر در بهینه‌سازی کوددهی و بهبود کارایی مصرف کود نیتروژن رتون برنج انجام شد.
روش‌ها: پژوهش حاضر به‌صورت فاکتوریل (2×3×4) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 24 تیمار و سه تکرار در مزرعه پژوهشی معاونت مؤسسه تحقیقات برنج کشور در مازندران در دو سال زراعی اجرا شد. تیمارها شامل چهار سطح نیتروژن (صفر، 46، 69 و 92 کیلوگرم نیتروژن در هکتار از منبع اوره) و سه سطح فسفر (صفر، 23 و 46 کیلوگرم فسفر P₂O₅ در هکتار از منبع سوپرفسفات تریپل) بود. در مرحله برداشت عملکرد دانه و کاه، جذب نیتروژن و فسفر اندازه‌گیری شده و با روابط شناخته‌شده، شاخص‌های کارایی مصرف نیتروژن (NUE) محاسبه شد.
نتایج: نتایج نشان داد که اثر تیمارها بر صفات اندازه‌گیری‌شده و برخی شاخص‌های کارایی نیتروژن محاسبه‌شده در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. تیمار نیتروژن 92 (N₉₂) با مقادیر عملکرد دانه و کاه به‌ترتیب 864/2 و 1263/4 کیلوگرم در هکتار نسبت به تیمار شاهد (N₀) به‌ترتیب 88/23 و 43/02 درصد افزایش نشان داد که میزان جذب نیتروژن در دانه و کاه هم نسبت به تیمار شاهد (N₀) به‌ترتیب 98/8 و 160 درصد افزایش داشت. بهره‌وری نسبی نیتروژن با افزایش مصرف نیتروژن در رتون کاهش یافت ولی با افزایش مصرف فسفر در سطوح مختلف نیتروژن افزایش نشان داد. کارایی بازیافت ظاهری نیتروژن تا تیمار نیتروژن 69 (N₆₉) افزایش یافته و با مصرف بیشتر نیتروژن (در تیمار نیتروژن 92) کاهش یافت.
نتیجه‌گیری کلی: برهمکنش‌های نیتروژن و فسفر باعث افزایش عملکرد دانه و NUE شد که با افزایش جذب نیتروژن همراه بود. بنابراین، کاربرد متوازن نیتروژن و فسفر برای افزایش عملکرد و کارایی مصرف نیتروژن در سیستم‌های برنج رتون پیشنهاد می‌شود. افزایش NUE برنج برای توسعه کشاورزی پایدار به شدت مورد نیاز است.
 

واژه‌های کلیدی: برنج رتون، تغذیه نیتروژن و فسفر، کارایی نیتروژن، کوددهی.

متن کامل [PDF 796 kb]   (299 دریافت)