fa تأثیر باکتری‌های ریزوسفری محرک رشد گیاه و قارچ‌های آربوسکولار میکوریزا بر خصوصیات ریخت‌شناسی و غلظت عناصر پُرمصرف گیاه دارویی نعناع فلفلی (Mentha piperita L.) در شرایط گلخانه پژوهشي Research <p style="text-align: justify"><strong>به</strong> <strong>منظور</strong> <strong>بررسی اثر</strong> <strong>باکتری&shy;های ریزوسفری محرک رشد گیاه و قارچ&shy;های آربوسکولار میکوریزا بر</strong> <strong>ویژگی‌های</strong> <strong>رشدی</strong> <strong>و</strong> <strong>غلظت عناصر پرمصرف (نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم) در گیاه</strong> <strong>دارویی</strong> <strong>نعناع فلفلی، آزمایشی گلدانی در قالب طرح کاملاٌ تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه طراحی و اجرا شد. تیمارهای مورد بررسی شامل سه گونه باکتریایی از گروه باکتری&shy;های ریزوسفری محرک رشد گیاه (</strong><em><strong><span dir="ltr">Azotobacter</span></strong><strong>، <span dir="ltr">Bacillus</span></strong><strong> و <span dir="ltr">Pseudomonas</span></strong><strong>) و سه گونه قارچ میکوریزی (<span dir="ltr">Glomus fasciculatum</span></strong></em><strong>،<span dir="ltr"><em>Glomus intraradices</em></span> </strong>&nbsp;<strong>و </strong><em><strong><span dir="ltr">Glomus mosseae</span></strong><strong>) و تیمار بدون تلقیح باکتریایی و قارچی (شاهد) بودند. نتایج نشان داد که کاربرد تیمارهای باکتریایی و قارچی منجر به افزایش معنی&shy;دار (05/0</strong></em><strong><span dir="ltr">P&le;</span></strong><strong>) در تمام صفات رویشی اندازه‌گیری شده، درصد کلونیزاسیون ریشه و غلظت عناصر غذایی پرمصرف نسبت به شاهد گردید. بیشترین ارتفاع بوته (42/79 سانتی‌متر)، قطر ساقه (04/3 میلی‌متر)، تعداد برگ (654)، مجموع طول شاخه‌های جانبی (33/641 سانتی‌متر)، عملکرد وزن تر و خشک اندام هوایی (به ترتیب 75/109 و 94/21 گرم در گلدان) و غلظت فسفر، پتاسیم و منیزیم اندام هوایی (به&shy;ترتیب 90/4، 30/66 و 30/19 &shy;گرم بر کیلوگرم) از تیمار تلقیح با باکتری </strong><em><strong><span dir="ltr">Pseudomonas</span></strong><strong> حاصل شد. همچنین، بیشترین وزن خشک ریشه و غلظت کلسیم از تیمار تلقیح با قارچ <span dir="ltr">Glomus fasciculatum</span></strong><strong> و غلظت نیتروژن از تیمار تلقیح با باکتری <span dir="ltr">Azotobacter</span></strong><strong> به&rlm;دست آمد. با توجه به نتایج آزمایش، می‌توان بیان کرد که کاربرد</strong> <strong>باکتری&shy;های ریزوسفری محرک رشد و قارچ&shy;های آربوسکولار میکوریزا نقش</strong> <strong>مفید و </strong>&nbsp;<strong>مؤثری</strong> <strong>در بهبود</strong> <strong>خصوصیات</strong> <strong>رشدی</strong> <strong>و غلظت عناصر غذایی در گیاه</strong> <strong>دارویی</strong> <strong>نعناع فلفلی</strong> <strong>دارد. </strong></em></p> <p style="text-align: justify">In order to investigate the effect of plant growth promoting rhizobacteria (PGPR) and arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) on morphological traits and concentration of macronutrients (nitrogen, phosphorus, potassium, calcium and magnesium) on peppermint medicinal plant, a pot experiment was conducted as complete randomized design with three replications, under greenhouse conditions. Treatments consisted of three bacterial species as PGPR (<em>Azotobacter</em>, <em>Pseudomonas</em> and <em>Bacillus</em>) and three species of arbuscular mycorrhizal fungi (<em>Glomus fasciculatum</em>, <em>Glomus intraradices</em> and <em>Glomus mosseae</em>) and control (no inoculation of bacteria and fungi). Results showed that application of PGPR and AMF had significant effect (p&le; 0.05) on morphological traits, root colonization and concentration of macronutrients as compared to the control treatment. The highest value for shoot height (79.42 cm), stem diameter (3.04 mm), number of leaves (654), total length of lateral branches (641.33 cm), fresh and dry weight of shoots (109.75 and 21.94 g/pot, respectively) and concentration of phosphorus, potassium and magnesium in shoots (4.9, 66.3 and 19.3 g/kg, respectively) were observed in <em>Pseudomonas</em>-inoculated treatment. The highest values for root dry weight and calcium concentration were achieved in <em>Glomus fasciculatum</em> treatment and nitrogen concentration in <em>Azotobacter</em>-inoculated treatment. Overall, it could be stated that application of PGPR and AMF had an effective role in improving the growth characteristics and nutrients concentration of peppermint medicinal plant.</p> تلقیح, ویژگی‌های رشدی, عناصر پُرمصرف, کیفیت خاک Inoculation, Growth characteristics, Macronutrients, Soil quality. 155 168 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-109&slc_lang=fa&sid=1 M. Mahmoudzadeh مهدی محمودزاده No Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه M.H. Rasouli Sadaghiani میرحسن رسولی صدقیانی No Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه H. Asgari Lajayer حمایت عسگری لجایر h-asgari@tabrizu.ac.ir Yes Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Tabriz Univ., Tabriz, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز