fa بررسی نقش افزایش حلالیت فسفر بر کیفیت بذرهای تولیدی سیاهدانه (Nigella sativa L.) پژوهشي Research <p style="text-align: justify;"><strong>به منظور بررسینقشتغذیهفسفرگیاهمادریبرکیفیتبذرهایتولیدیسیاهدانه (</strong><strong><span dir="ltr"><em>Nigella sativa</em></span></strong><strong><span dir="ltr"> L.</span></strong><strong>) در خاک آهکی، سه آزمایش در سال‌های 1391 و 1392 در گلخانه تحقیقاتیدانشگاه فردوسی مشهد اجرا گردید. آزمایش‌های اول و دوم به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 21 تیمار طراحی شد. هفت تیمار شاهد، ورمی‌کمپوست، گوگرد، ورمی‌کمپوست+ گوگرد، ورمی‌کمپوست+ باکتری تیوباسیلوس، گوگرد+ باکتری تیوباسیلوس و ورمی‌کمپوست+ گوگرد+ باکتری تیوباسیلوس و سه سطح کاربرد فسفر (صفر، 30 و 60 کیلوگرم در هکتار از منبع دی‌فسفات آمونیوم) به ترتیب عامل اول و دوم بودند. آزمایش اول شامل یک دوره 63 روزه به منظور اعمال اکسیداسیون بیولوژیک گوگرد بود و در پایان این دوره، کشت بذرهای سیاهدانه انجام گرفت. پس از تعیین درصد سبز شدن در آزمایش دوم، آزمایش سوم اجرا شد. در آزمایش سوم، اعمال پرایمینگ (آب مقطر، محلول 500 میلی‌مولار فسفات دی‌هیدروژن پتاسیم و عدم پرایمینگ) در تیمارهای با درصد سبز شدن کمتر از 60%، همراه با تیمار شاهد (تیماری که در آزمایش دوم از بیشترین درصد سبز شدن برخوردار بود) به عنوان تیمارهای آزمایش در نظر گرفته شدند. بر اساس نتایج آزمایش‌های اول و دوم، کاربرد ورمی‏کمپوست+ باکتری تیوباسیلوس و نیز ورمی‌کمپوست+ گوگرد+ باکتری تیوباسیلوس اثرمعنی‌داری در بهبود وزن دانه در بوته و شاخص‌های کیفی بذر مانند درصد سبز شدن و بنیه بذر داشتند. همبستگی مثبت و معنی‌داری بین شاخص‌های کیفی بذر سیاهدانه با مقدار فسفر قابل جذب در خاک و فسفر بوته مادری مشاهده شد. در آزمایش سوم نیز تیمار پرایمینگ با محلول 500 میلی‌مولار فسفات دی‌هیدروژن پتاسیم منجر به افزایش معنی‌دار درصد و کاهش متوسط زمان سبز شدن بذرها شد.</strong></p> <p style="text-align: justify">In order to investigate the effects of nutritional role of maternal-plant phosphorus (P) on seed production and quality of black seed (<em>Nigella</em> <em>sativa</em> L.) in a calcareous soil, three experiments were conducted at research greenhouse of Ferdowsi University of Mashhad, Iran, in 2012 and 2013. The first and the second experiments were conducted as a complete randomized design based on factorial arrangement. Seven fertilizer treatments (<span dir="rtl">&zwj;</span>control, vermicompost, sulfur, vermicompost + sulfur, vermicompost + <em>Thiobacillus</em> bacteria, sulfur + <em>Thiobacillus</em> and vermicompost + sulfur + <em>Thiobacillus</em>) and three levels of P (0, 30 and 60 kg/ha) were the first and the second experimental factors, respectively. The first experiment lasted 63 days, to biologically oxidize the sulfur, and at the end of this period, black seeds were sown. After determining the emergence percentage, the third experiment was conducted. In the third experiment, seed priming (distilled water, solution of 500 mM KH₂PO₄ and unprimed) was applied in the treatments with seed emergence of less than 60%, and a control treatment (selected treatment with the highest emergence from the second experiment) were considered. Based on the results of the first and the second experiments, application of vermi-compost+ <em>Thiobacillus</em> bacteria and vermicompost+ sulfur + <em>Thiobacillus</em> bacteria had significant effects on increasing seed weight per plant and qualitative traits such as emergence percentage and seed vigor. In addition, a significant positive correlation was observed between qualitative traits of seeds and soil available P and P content of maternal plant. In the third experiment, P-priming with 500 mM KH₂PO₄ solution had significant effects on increasing emergence percentage and decreasing mean emergence time.</p> پرایمینگ عناصر غذایی, بنیه بذر, آزمون RE, متوسط زمان سبز شدن Nutrient priming, Seed vigor, Radicle emergence (RE) test, Mean emergence time. 85 98 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-119&slc_lang=fa&sid=1 S. M. Seyyedi سید محمد سیدی se.seyyedi@stu-mail.um.ac.ir Yes College of Agric., Ferdowsi Univ. of Mashhad, Mashhad, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد M. Khajeh Hossieni محمد خواجه حسینی No College of Agric., Ferdowsi Univ. of Mashhad, Mashhad, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد P. Rezvani Moghaddam پرویز رضوانی‌مقدم No College of Agric., Ferdowsi Univ. of Mashhad, Mashhad, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد H. Shahandeh حمید شاهنده No Dept. of Soil and Crop Sci., Texas A&M Univ., USA. گروه علوم خاک و گیاه، دانشگاه تگزاس، آمریکا