fa پاسخ اگرومورفولوژیک ژنوتیپ‌های محلی و اصلاح شده برنج ایرانی به شوری محلول غذایی پژوهشي Research <p style="text-align: justify;"><strong>این مطالعه به منظور تعیین حساسیت 27 ژنوتیپ برنج محلیو اصلاح شده ایرانی نسبت به تنش شوری ناشی از کلرید سدیم به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در دو سطح شوری صفر و 100 میلی­مولار وسه تکراردر گلخانه تحقیقاتی مرکز پژوهشی کشت بدون خاک دانشگاه صنعتی اصفهان انجام شد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های برنج ایرانی از نظر ویژگی‌های اگرومورفولوژیک مورد مطالعه در شرایط شور و غیر شور تنوع ژنتیکی قابل توجهی با یکدیگر داشتند. همچنین، در بین ژنوتیپ‌های محلی شمال، اصلاح شده شمال و مرکزی ایران نیز تنوع چشمگیری در پاسخ به تنش شوری مشاهده شد. در مقایسه با اندام هوایی، ریشه گیاه برنج به تنش شوری حساس­تر بوده و با سرعت بیشتری به تنش پاسخ داد. حفظ سطح برگ سبز یا سبزبمان گیاه از عوامل مؤثر در تحمل به شوری ژنوتیپ‌های برنج بود. میانگین وزن خشک کل در ژنوتیپ­های محلی شمال، اصلاح شده شمال و مرکزی در تیمار غیر شور به ترتیب 94/0، 09/1 و 38/1 گرم در هر بوته بود، که در شوری 100 میلی­مولار کلرید سدیم به­ترتیب به 46/0، 59/0 و 58/0 گرم در بوته کاهش یافت. در بین ژنوتیپ‌های محلی شمال، اصلاحی شمال و مرکزی ایران به ترتیب دیلمانی، ندا و جوزدان بیشترین تحمل و ژنوتیپ‌های دم‌سرخ، شیرودی و زاینده‌رود کمترین تحمل به شوری ناشی از 100 میلی‌مولار کلرید سدیم را نشان دادند. از تنوع ژنتیکی ارقام برنج ایرانی در تحمل به شوری می‌توان در توسعه تحمل به شوری و نیز در راستای مدیریت زراعی تولید برنج در شرایط شور بهره‌برداری کرد. </strong></p> <p style="text-align: justify">An experiment was conducted to determine the responses of 27 Iranian local and improved rice genotypes to two salinity levels (0 and 100 Mm NaCl) at Soilless Culture Research Center of Isfahan University of Technology. The treatments were arranged as factorial in a completely randomized design with three replications. The results showed that there was considerable variation in agro-morphological characters among Iranian rice genotypes under saline and non-saline conditions. A great variation in salt tolerance was observed among local genotypes of north, improved genotypes of north and local genotypes of center of Iran. Root growth was more sensitive to salt stress than shoot growth and responds more quickly to the stress. The salt-tolerant rice genotypes had more green leaf area duration as a major factor for salinity tolerance. Average total biomass of local genotypes of north, improved genotypes of north and local genotypes of center of Iran under non-saline conditions were 0.94, 1.09 and 1.38 and under saline conditions were 0.46, 0.59 and 0.58 g/plant, respectively. The highest and lowest tolerance to 100 mM NaCl salinity among local genotypes of north were observed in Daylamani and Domsorkh, among improved genotypes of north in Neda and Shiroodi, and among local genotypes of center of Iran in Jozdan and Zayandehrood, respectively. The genetic variation for salinity tolerance in Iranian rice genotypes may improve salt tolerance and increase rice production under saline conditions.</p> تحمل به شوری, تنوع ژنتیکی, مدیریت زراعی, سبزبمان Salinity tolerance, Genetic diversity, Agronomic management, Green leaf area duration. 153 164 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-125&slc_lang=fa&sid=1 Sh. Kazemi شیدالله کاظمی No Dept. of Agron. and Plant Breed., College of Agric., Isfahan Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان H. R. Eshghizadeh حمید رضا عشقی‌زاده hr.eshghizadeh@cc.iut.ac.ir Yes Dept. of Agron. and Plant Breed., College of Agric., Isfahan Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. Zahedi مرتضی زاهدی No Dept. of Agron. and Plant Breed., College of Agric., Isfahan Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان