fa بررسی تغییرات بیوشیمیایی میزان ترپنوئیدها، مقدار و عملکرد اسانس گیاه دارویی نعناع فلفلی (Mentha piperita L.) تحت تأثیر تیمارهای باکتریایی و قارچی در شرایط گلخانه‌ای كاربردي Applicable <h1 dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-family:times new roman;">در این تحقیق، اثر باکتری‌های ریزوسفری محرک رشد گیاه و قارچ‌های میکوریز آربوسکولار بر درصد، عملکرد و ترکیب شیمیایی اسانس اندام هوایی گیاه دارویی نعناع فلفلی، در قالب طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار در سال 1389 در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه بررسی شد. تلقیح با سه گونه باکتریایی از گروه باکتری‌های ریزوسفری محرک رشد گیاه (ازتوباکتر، باسیلوس و سودوموناس)، سه گونه قارچ میکوریزی (گلوموس موسه، گلوموس اینترارادیسز و گلوموس فسیکولاتوم) و تیمار بدون تلقیح باکتریایی و قارچی (شاهد) تیمارهای آزمایشی بودند. نتایج حاکی از این بود که بیشترین درصد حجمی اسانس (77/2 درصد) و عملکرد (259/0 میلی‌لیتر در گلدان) به ترتیب به تیمار گلوموس فسیکولاتوم و سودوموناس تعلق گرفت. آنالیز شیمیایی اسانس نشان داد که در تمامی تیمارها ترکیب‌های غالب اسانس منتول، منتون، ایزومنتون، 1<span dir="LTR">,</span>8- سینئول، پولگون و منتوفوران بودند. بیشترین مقدار منتول (27/42 درصد)، منتون (33/19 درصد)، ایزومنتون (77/16 درصد)، 1<span dir="LTR">,</span>8- سینئول (16/10 درصد)، پولگون (34/7 درصد) و منتوفوران (61/6 درصد) به ترتیب در تیمارهای شاهد، گلوموس موسه، باسیلوس، ازتوباکتر، گلوموس اینترارادیسز و سودوموناس به&rlm;دست آمد. همچنین، مقایسه ترکیبات ترپنی نشان داد که مقدار مونوترپن‌های اکسیژنه با کاربرد تیمارهای گلوموس موسه، گلوموس فسیکولاتوم، باسیلوس و سودوموناس و مونوترپن‌های هیدروکربنه با کاربرد تیمارهای گلوموس فسیکولاتوم، گلوموس اینترارادیسز و ازتوباکتر افزایش یافت. مقدار کلی مونوترپن‌ها و سزکوئی&rlm;ترپن‌های هیدروکربنه در تمام تیمارها افزایش نشان داد. به‌طور کلی، نتایج بیانگر آن است که تیمارهای قارچی و باکتریایی مختلف، اثرهای متفاوتی بر ترکیبات شیمیایی اسانس نعناع فلفلی دارند. بنابراین، با توجه به نیاز صنایع مختلف به اسانس نعناع فلفلی با ترکیب شیمیایی مشخص، می‌توان پیشنهاد نمود که تلقیح این گیاه با تیمارهای باکتریایی و قارچی برای به&rlm;دست آوردن ترکیب شیمیایی مورد نظر انجام شود.</span></span></h1> <p style="text-align: justify;">This experiment was carried out to study the effect of plant growth promoting rhizobacteria (PGPR) and arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) on essential oil content, yield and composition of shoots in peppermint (<em>Mentha piperita</em> L.), based on completely randomized design with three replications, in the Research Greenhouse of Faculty of Agriculture, Urmia University, in 2010. Inoculation with three species of PGPR (Azotobacter, Bacillus and Pseudomonas) and three species of AMF (<em>Glomus mosseae</em>, <em>Glomus intraradices</em> and <em>Glomus fasciculatum</em>) and control (no bacterial or mycorrhizal inoculation) were the experimental treatments. Results revealed that the highest essential oil content (2.77%) and yield (0.259 ml per pot) was obtained in <em>Glomus fasciculatum</em> and Pseudomonas treatment, respectively. Chemical analysis of the essential oil showed that in all the treatments, the main components of the oil were menthol, menthone, isomenthone, 1,8- cineole, pulegone and menthofuran. The highest values of menthol (42.27%), menthone (19.33%), isomenthone (16.77%), 1,8- cineole (10.16%), pulegone (7.34%) and menthofuran (6.61%) were obtained in control, <em>Glomus mosseae</em>, Bacillus, Azotobacter, <em>Glomus intraradices</em> and Pseudomonas, respectively. Comparison of terpenoids content indicated that the amount of oxygenate monoterpene increased with application of <em>Glomus mosseae</em>, <em>Glomus fasciculatum</em>, Bacillus and Pseudomonas and hydrocarbonate monoterpene with <em>Glomus fasciculatum</em>, <em>Glomus intraradices</em> and Azotobacter. Total amount of monoterpene and hydrocarbonate sesquiterpene increased in all the treatments. In general, the results showed that different bacterial and fungal treatments have different effects on chemical composition of the essential oil of peppermint. Therefore, to achieve the needs of different industries for specific chemical profile of peppermint essential oil, it can be suggested that this plant be inoculated with bacterial and fungal treatments to get the desired chemical components.&nbsp;</p> اکتری محرک رشد, قارچ میکوریز آربوسکولار, ترپنوئید, نعناع فلفلی Essential oil, PGPR, AMF, Terpenoids, Peppermint. 151 162 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1586-14&slc_lang=fa&sid=1 M. Mahmoudzadeh مهدی محمودزاده No Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه M.H. Rasouli Sadaghiani میرحسن رسولی صدقیانی No Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه H. Asgari Lajayer حمایت عسگری لجایر h-asgari@tabrizu.ac.ir Yes Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Tabriz Univ., Tabriz, Iran گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز F. Sefidkon فاطمه سفیدکن No Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran بخش تحقیقات گیاهان دارویی و محصولات فرعی، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، تهران