fa دگرگونی ویژگی‌های ریخت‌شناسی ریشه و اندام هوایی نخود در تنش خشکی و تیمارهای قارچ- ریشه آربسکولار و ریزوبیوم كاربردي Applicable <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>برای بررسی پیامد کاربرد قارچ میکوریز آربسکولار (گلوموس موسه و گلوموس اینترارادیسز) و باکتری مزوریزوبیوم سیسری در سه سطح رطوبتی </strong><strong><span dir="LTR">]</span></strong><strong>28% (ظرفیت زراعی)، 15% (مکش 5- بار) و 9% (مکش 10- بار)</strong><strong><span dir="LTR">[</span></strong><strong> بر ویژگی&shy;های ریخت&shy;شناسی ریشه و اندام هوایی نخود، یک آزمایش فاکتوریل در شرایط گلخانه&shy;ای در خاک سترون در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد. نتایج نشان داد که خشکی خاک بر شمار غلاف، شمار دانه، وزن تر و خشک ریشه و اندام هوایی، بلندی بوته، درازی و حجم ریشه پیامد چشمگیر داشت. کاربرد مزوریزوبیوم بر شمار گره&shy;ها، شمار غلاف، شمار دانه، وزن تر و خشک ریشه و اندام‌ هوایی، بلندی بوته، درازی و حجم ریشه و کاربرد میکوریز گلوموس موسه نیز بر بلندی بوته پیامد چشمگیر داشت. برهمکنش رطوبت و میکوریز و همچنین میکوریز و ریزوبیوم بر وزن تر و خشک اندام هوایی معنی&shy;دار شد. پیامد برهمکنش رطوبت و باکتری ریزوبیوم تنها بر شمار گره&shy;ها معنی&shy;دار شد. نظر کلی، بیشترین وزن تر و خشک اندام هوایی (به ترتیب 6/44 و 53/10 گرم) در تیمار مایه&shy;زنی نخود با گلوموس موسه و ریزوبیوم در رطوبت ظرفیت زراعی به‌دست آمد و همچنین گلوموس موسه هم در تنش خشکی و هم در نبود تنش، نسبت به گلوموس اینترارادیسز، کاراتر بود.</strong></p> <p style="text-align: justify;">To evaluate the effect of arbuscular mycorrhizal (AM) fungi (<em>Glomus mosseae </em>and<em> Glomus intraradices</em>) and <em>Mesorhizobium Ciceri</em> bacteria at three soil moisture levels [28% (field capacity, FC), 15% (-5 bar suction) and 9% (-10 bar tension) by weight] on morphological properties of root and aerial parts of chickpea, a greenhouse factorial experiment, arranged as a complete randomized design, was conducted in a sterilized soil. Results showed that moisture treatment had significance effect on number of pods, number of seeds, fresh and dry weight of root and aerial parts, plant height and root length and volume. Application of <em>Mesorhizobium</em> was effective on number of nodes, number of pods, number of seeds, fresh and dry weight of root and aerial parts, plant height, root length and volume. <em>Glomus mosseae</em> had significant effect on plant height. Interaction of moisture and AM fungi was significant on fresh and dry weight of root and aerial parts. Interaction effect of <em>Mesorhizobium</em> and soil moisture was only significant on number of nodes. In general, the highest fresh and dry weight of aerial parts (44.6 and 10.53 grams, respectively) was obtained by inoculation of chickpea by rhizobium bacteria and <em>Glomus mosseae</em> at FC moisture level, and AM fungi <em>Glomus mosseae</em> was more efficient compared to <em>Glomus intraradices</em> in both drought stress and without stress conditions.</p> نش زنده, تنش غیر زنده, همزیستی, تثبیت بیولوژیک Live stress, Abiotic stress, Symbiosis, Biologic fixation. 179 192 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1586-16&slc_lang=fa&sid=1 S. Morad صلاح الدین مرادی 6341ms@pnu.ac.ir Yes Dept. of Agric., Payam-e-Noor Univ., Tehran, I.R. IRAN گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور تهران H. Besharati ﺣﺴﻴﻦ ﺑﺸﺎﺭﺗﻲ No Agric. Res. Edu. and Exten. Org., Soil and Water Res. Inst., Karaj, I.R. IRAN. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات خاک و آب، کرج V. Faizi-Asl ﻭﻟﻲ ﻓﻴﻀﻲ ﺍﺻل No Agric. Res. Edu. and Exten. Org., Dryland Agric. Res. Inst., Maragheh, I.R. IRAN سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات کشاورزی دیم، مراغه J. Sheikhi ﺟﻤﺎﻝ ﺷﻴﺨﻲ No Dept. of Soil Sci., Agric. and Nat. Resour. Complex, Univ. of Tehran, Karaj, Iran گروه علوم خاک، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج