fa ارزیابی تأثیر تلقیح کرم خاکی Eisenia foetida و کاربرد مواد آلی مختلف بر برخی شاخص‌های کیفیت بیولوژیک خاک در شرایط گلخانه‌ای كاربردي Applicable <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>کرم‌های‌خاکی به‌عنوان یکی از شاخص‌های کیفیت و سلامت خاک محسوب می‌شوند. به منظور بررسی تأثیر فعالیت کرم‌های خاکی</strong><strong><em><span dir="LTR">Eisenia foetida </span></em></strong><strong>&nbsp;بر برخی شاخص‌های بیولوژیک کیفیت خاک، آزمایشی در شرایط گلخانه‌ای با افزودن مواد آلی مختلف شامل </strong><strong>کمپوست ضایعات هرس درختان (</strong><strong><span dir="LTR">PWC</span></strong><strong>)، کاه‌ و‌ کلش گندم (</strong><strong><span dir="LTR">WS</span></strong><strong>)، بقایای گیاهان عرقی (</strong><strong><span dir="LTR">HEW</span></strong><strong>)، بقایای هرس درختان (</strong><strong><span dir="LTR">PW</span></strong><strong>)</strong> <strong>و با کشت گیاه ذرت، برای بررسی خواص منطقه ریزوسفر خاک انجام گردید. در پایان دوره رشد، برخی خصوصیات بیولوژیک خاک شامل تنفس پایه (</strong><strong><span dir="LTR">BR</span></strong><strong>)، تنفس برانگیخته (</strong><strong><span dir="LTR">SIR</span></strong><strong>)، کربن بیومس میکروبی (</strong><strong><span dir="LTR">MBC</span></strong><strong>) و جمعیت میکروبی در خاک ریزوسفری و غیرریزوسفری اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد که کاه و کلش گندم، در مقایسه با سایر بقایای آلی، بیشترین تأثیر را بر </strong><strong><span dir="LTR">BR</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">SIR</span></strong><strong> داشت، به‌طوری که میزان این شاخص‌ها را به‌ترتیب 2 و 4/2 برابر، در مقایسه با تیمار بدون مواد آلی، افزایش داد. همچنین، در تیمار کمپوست ضایعات هرس، مقدار کربن بیومس میکروبی در خاک ریزوسفر نسبت به غیر ریزوسفر 2/59 درصد افزایش نشان داد. جمعیت میکروبی نیز در تیمارهای </strong><strong><span dir="LTR">PWC</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">HEW</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">PW</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">WS</span></strong><strong> به ترتیب 5/1، 6/2، 7/2 و 9/1 برابر بیشتر از تیمار بدون مواد آلی بود. چنین استنباط می‌گردد که کاربرد مواد آلی، در شرایط حضور کرم‌های خاکی، نسبت به شرایط عدم حضور کرم خاکی، منجر به بهبود بیشتر خواص بیولوژیک خاک می‌گردد.</strong></p> <p style="text-align: justify;">Earthworms are considered as one of the soil quality and health indicators. In order to evaluate the effects of earthworms activity on some soil biological quality indicators, an experiment was carried out in greenhouse conditions with different organic materials including trees&rsquo; pruning waste compost (PWC), wheat straw (WS), herbal extracts waste (HEW), trees&rsquo; pruning waste (PW) in a pot experiment, with growing corn plants, for evaluating soil rhizosphere properties. At the end of growing period, some soil biological properties including basal respiration (BR), substrate-induced respiration (SIR), microbial biomass carbon (MBC) and microbial population were measured in rhizosphere and non-rhizospheric soils. Results showed that WS treatment had the most impact on basal respiration and substrate induced respiration content (2 and 2.4 fold) compared to control treatment (without organic matter), respectively. Also, microbial biomass carbon in PWC treatment (in rhizosphere soil) increased 59.2% as compared to non-rhizosphere soil. Microbial population in PWC, HEW, PW and WS treatments was 1.5, 2.6, 2.7 and 1.9 times more than control, respectively. Therefore, application of different organic matter in the presence of earthworms led to improve soil biological properties compared to when no earthworms were added.</p> کرم ‌خاکی, ضایعات آلی, خواص بیولوژیک, کیفیت خاک, جمعیت میکروبی Earthworm, Organic wastes, Biological properties, Soil quality, Microbial population. 75 85 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-148&slc_lang=fa&sid=1 M.H. Rasouli-Sadaghiani میر‌حسن رسولی‌ صدقیانی m.rsadaghiani@urmia.ac.ir Yes Dept. of Soil Sci., College of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه S. Ejlali سارا اجلالی No Dept. of Soil Sci., College of Agric., Urmia Univ., Urmia, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه