fa ارزیابی اقتصادی نوردهی مصنوعی در گلخانه‌های سبزی و صیفی (مطالعه موردی: خیار گلخانه‌ای در استان همدان) پژوهشي Research <p><strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">نور خورشید به‌عنوان یک منبع طبیعی، عامل مهمی در کشاورزی است که به‌&shy;طور نامحدود و بدون هزینه، توسط خورشید عرضه می‌شود. اما برخی پدیده‌ها مانند ابری بودن هوا و یا کوتاه شدن طول روز در طول سال، باعث ایجاد محدودیت در دسترسی به این منبع مهم می‌شوند. این موضوع برای کشت در محیط‌های کنترل شده مانند گلخانه‌ها که معمولاً محصول خارج از فصل هم تولید می‌کنند بسیار حائز اهمیت است. هدف این مقاله، ارزیابی اقتصادی نوردهی مصنوعی در افزایش تولید خیار جهت جبران ساعات کمبود نور ناشی از ابرناکی هوا است. بدین منظور، از داده‌های روزانه تولید و برداشت خیار یکی از گلخانه‌های شهرستان همدان که فاقد سیستم نوردهی مصنوعی بود و آمارهای هواشناسی منطقه برای ارزیابی خسارت ساعات ابری استفاده شد. داده‌های سری زمانی روزانه برای دوره زمانی فروردین 1386 تا تیرماه 1389 جمع‌آوری شد و با استفاده از الگوی خودتوضیح برداری با وقفه‌های توزیعی (</span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ARDL</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">)&nbsp;میزان کاهش محصول به‌ازای هر ساعت ابرناکی هوا تخمین زده شد. نتایج نشان داد که به‌طور میانگین در هر دوره تولیدی، ابرناکی هوا به‌میزان 3/8 درصد بر تولید خیار گلخانه‌ای اثر منفی دارد. از سوی دیگر، بر مبنای یافته‌های تحقیق، جبران کمبود نور خورشید ناشی از ابرناکی هوا به‌وسیله نوردهی مصنوعی در این منطقه، فاقد توجیه اقتصادی بود و نسبت منفعت به‌هزینه آن برابر 0/11 به‌دست آمد.</span></span></span></strong></p> <p>Sunlight, as a natural resource, is an important factor in agriculture, which is supplied indefinitely and without any charge by the sun. But some phenomena such as cloudy weather or shortening the length of the day throughout the year, cause restrictions on access to this important source. This is very important for cultivation in controlled environments such as greenhouses, which usually produce off-season. This paper is aimed at evaluating the economic exposure of artificial lighting to increase cucumber production to compensate for the lack of light due to weather cloudiness. For this purpose, by using daily meteorological data of the study area and cucumber production from one of the greenhouses in Hamadan city, which didn&rsquo;t have artificial lighting system, the damage of cloudy hours was assessed. Daily time series data were collected for the period of April 2007 to July 2010, and the amount of crop reduction per hour of cloudiness was estimated by using an autoregressive distributed lag model (ARDL). Results showed that on the average, in each production period, atmospheric cloudiness has 3.8% negative effect on greenhouse cucumber production. On the other hand, based on this research&rsquo;s findings, compensating for the lack of sunlight due to atmospheric cloudiness by artificial lighting in this area isn&rsquo;t economically feasible, and the benefit/cost ratio is 0.11</p> محیط‌های کنترل شده, ابرناکی, نوردهی مصنوعی, عملکرد خیار, ارزیابی اقتصادی Controlled environments, Cloudiness, Artificial Lighting, Cucumber yield, Economic assessment 71 85 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1653-1&slc_lang=fa&sid=1 A. M. Jafari علی‌محمد جعفری a-jafari@areeo.ac.ir Yes Econ., Soc. and Ext. Res. Dep., Hamedan Agric. and Natur. Resour. Res. and Edu. Center, Agric. Res., Edu. Ext. Org., Hamedan, Iran بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران M. Solgi موسی سلگی No Econ., Soc. and Ext. Res. Dep., Hamedan Agric. and Natur. Resour. Res. and Edu. Center, Agric. Res., Edu. Ext. Org., Hamedan, Iran بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران G. Zarei قاسم زارعی No Agric. Eng. Res. Inst., Agric. Res., Edu. and Ext. Org., Karaj, Iran مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاوری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران