fa بررسی تأثیر تنش شوری بر برخی متغیرهای فیزیولوژیک 11 ژنوتیپ‌ نخود در محیط هیدروپونیک پژوهشي Research نخود حساسیت بالایی به تنش شوری دارد و گزینش برای شوری می‌تواند به بهبود تحمل ژنوتیپ‌ها و در نتیجه گسترش کشت آن در مناطق با آب و خاک شور کمک کند. این آزمایش با هدف بررسی پاسخ مکانیسم‌های فیزیولوژیک تحمل به تنش شوری در 11 ژنوتیپ نخود در دو سطح تنش شوری کلرید سدیم (8 و 12 دسی‌زیمنس بر متر) و شاهد (محلول هوگلند) در محیط هیدروپونیک اجرا شد. نتایج نشان داد که با افزایش شدت تنش، غلظت رنگدانه‌های فتوسنتزی، کاروتنوئید‌ها، میزان پرولین، قندهای محلول و فعالیت مهار رادیکال DPPH در برگ و ریشه افزایش پیدا کرد. در بین ژنوتیپ‌های مورد مطالعه، ژنوتیپ‌های MCC674، MCC759، MCC544 و MCC783 در بیشتر صفات برتری نشان دادند. ژنوتیپ‌هایی که دارای میزان کلروفیل، کاروتنوئید، کربوهیدرات‌های محلول، پرولین و مهار رادیکال DPPH بیشتری در اندام‌های هوایی بودند نسبت به سایر ژنوتیپ‌ها تحمل به شوری بیشتری داشتند. همبستگی بین صفات فیزیولوژیک مورد مطالعه با غلظت سدیم برگ مثبت بود. میزان تولید رنگدانه‌های فتوسنتزی، کاروتنوئید‌ها، پرولین، قندهای محلول و فعالیت مهار رادیکال DPPH در ژنوتیپ‌های حساس به خشکی بیشتر بود. شاخص تحمل در شدت تنش 12 دسی زیمنس بر متر نشان داد که ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی (MCC760 و MCC333) به شوری نیز مقاوم هستند، اما در شدت تنش 8 دسی زیمنس بر متر ژنوتیپ MCC759 حساس به خشکی در دسته مقاوم به شوری قرار گرفت. Chickpea (Cicer arietinum L.) is highly sensitive to salinity and selection of chickpea genotypes that are moderately tolerant to salinity can help to expand chickpea cultivation in saline areas. Eleven chickpea genotypes were grown in a hydroponic system containing different NaCl concentrations (8 and 12 dS m-1) and control (Hoagland solution) in order to study the effects of salt stress on physiological traits. The results showed that with increasing salinity, the concentration of photosynthetic pigments, carotenoids, proline, soluble sugars and radical scavenging activity (DPPH) in leaves and roots was increased. Among the studied genotypes, MCC674, MCC759, MCC544 and MCC783 showed superiority in most traits. Genotypes that contain higher concentration of chlorophyll, carotenoids, soluble carbohydrates, proline and DPPH in shoots were more resistant to salinity. The correlation between physiologic traits and sodium concentration in leaves was positive. Production of photosynthetic pigments, carotenoids, proline, soluble sugars and DPPH was higher in sensitive genotypes. The resistance index in 12 dS m-1 salinity stress showed that resistant genotypes to water stress (MCC760 and MCC333) were also resistant to salinity. But, in 8 dS m-1 stress level, the MCC759 sensitive to aridity, was moderately resistant to salinity. رنگدانه‌های فتوسنتزی، کاروتنوئید‌ها، پرولین، قندهای محلول Photosynthetic pigments, Carotenoids, Proline, Soluble sugars. 55 70 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-285-2&slc_lang=fa&sid=1 M. Kafi محمد کافی m.kafi@um.ac.ir Yes A. Bagheri عبدالرضا باقری No J. Nabati جعفر نباتی No M. Zare Mehrjerdi محمد زارع مهرجردی No A. Masomi علی معصومی No