fa بررسی پاسخ ژنوتیپ‌های عدس (.Lens culinaris Medik) به تنش شوری در شرایط کنترل‌شده رشد گیاهان در شرایط تنش Plant growth under stressful conditions پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">در این پژوهش تحمل به شوری 24 ژنوتیپ عدس در کشت هیدروپونیک به‌صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفت. تنش شوری (0/5، 12 و dS m^-1<span style="color:#ffffff;">و</span>16) در کرت‌های اصلی و ژنوتیپ‌های عدس در کرت‌های فرعی قرار گرفتند. اعمال تنش شوری 12 و dS m^-1<span style="color:#ffffff;">و</span>16 سبب کاهش درصد بقا در تمامی ژنوتیپ‌ها در مقایسه با شاهد شد. ژنوتیپ‌های MLC57،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC73،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC94،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC104 و MLC108 قادر به تحمل شوری dS m^-1<span style="color:#ffffff;">و</span>16 نبودند. اعمال سطوح تنش شوری سبب کاهش ویژگی‌های مورفولوژیک گیاه مانند ارتفاع بوته، تعداد شاخه در بوته، وزن خشک و درصد بقای برگ در بیش‌تر ژنوتیپ‌ها شد. کم‌ترین درصد کاهش ارتفاع بوته، تعداد شاخه در بوته، وزن خشک و درصد بقای برگ در سطح شوری dS m^-1<span style="color:#ffffff;">و</span>16 نسبت به شاهد، به‌ترتیب در ژنوتیپ‌های MLC13،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC120،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC4 و MLC12 مشاهده شد. کم‌ترین افزایش میزان سدیم (5/52 برابر) در نتیجه اعمال شوری dS m^-1<span style="color:#ffffff;">و</span>16 نسبت به شاهد در ژنوتیپ MLC108 و بیش‌ترین میزان کلسیم (4 برابر) در ژنوتیپ MLC78 مشاهده شد. به‌عبارتی این ژنوتیپ‌‌‌ها توانستند آثار منفی افزایش یون‌های سدیم در نتیجه اعمال تنش شوری را کاهش دهند. تجزیه به مؤلفه‌های اصلی (PCA) نشان‌دهنده برتری نسبی تمام ژنوتیپ‌های متعلق به گروه اول (MLC120،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC178،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC12،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC26،<span style="color:#ffffff;">و</span>MLC117 و MLC6) در بیش‌تر صفات نسبت به میانگین کل بود. به‌طور کلی با توجه به نتایج این پژوهش می‌توان گفت این ژنوتیپ‌ها از درصد بقا و ویژگی‌های رشدی مناسب‌تری در مواجه با تنش شوری برخوردارند که از این ویژگی‌ها می‌توان در انتخاب بهتر ژنوتیپ‌های متحمل به شوری در پژوهش‌های آینده استفاده کرد.<span style="font-family:&quot;Times New Roman Bold&quot;,&quot;serif&quot;"></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:11.0pt">Salinity tolerant of 24 lentil genotypes was investigated in a split-plot based on a randomized complete blocks design with three replications. Salinity levels (0.5, 12, and 16 dS m^-1) were arranged as the main plot and lentil genotypes as the subplot. Results indicated that salinity levels of </span><span style="font-size:11.0pt">12 and 16 dS m^-1 reduced the survival percentage of all genotypes compared to control. </span><span style="font-size:11.0pt">MLC57, MLC73, MLC94, MLC104, and MLC108</span> <span style="font-size:11.0pt">genotypes</span><span style="font-size:11.0pt"> were not able to tolerate the 16</span> <span style="font-size:11.0pt">dS m^-1</span><span style="font-size:11.0pt"> salinity level. Morphological </span>traits <span style="font-size:11.0pt">were affected by salinity stress as plant height, number of branches per plant, dry weight, and leaf survival percentage in most genotypes were decreased. Compared to control,</span><span style="font-size:11.0pt"> the lowest reductions</span><span style="font-size:11.0pt"> of plant</span><span style="font-size:11.0pt"> height, number of branches per plant, plant dry weight, and leaf survival percentage were observed at salinity level of 16 dS m^-1 in MLC13, MLC120, MLC4, and MLC12 genotypes, respectively. Also the lowest increase in Na⁺ (5.5 times) and the highest increase in Ca²⁺ (4 times) were observed at salinity level of </span><span lang="EN" style="font-size:11.0pt">16 dS m^-1, </span><span style="font-size:11.0pt">in MLC108 and MLC78, respectively. In other words, these genotypes were able to reduce the adverse effects of increased NaCl in higher salinity levels. Principal component analysis (PCA) showed that all genotypes of the first group (MLC6, MLC12, MLC26, MLC117, MLC120, and MLC178) were superior for most traits as compared to the total mean. Generally, it could be concluded that this group of genotypes has a better survival percentage and growth characteristics in salinity conditions, which may be used to select salinity tolerant lentil genotypes in subsequent studies.</span><b><span style="font-size:11.0pt"></span></b></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"></div> بقای برگ, تجزیه به مؤلفه‌های اصلی, درصد بقا, سدیم, شاخص پایداری غشاء Leaf survival, Membrane stability index, Principal component analysis, Sodium, Survival percentage. 73 91 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-695-5&slc_lang=fa&sid=1 J. Nabati جعفر نباتی jafarnabati@ferdowsi.um.ac.ir Yes Research Center for Plant Sciences, Ferdowsi University of Mashhad. پژوهشکده علوم گیاهی، دانشگاه فردوسی مشهد M. Goldani مرتضی گلدانی goldani@um.ac.ir No Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad. گروه اگروتکنولوژی دانشگاه فردوسی مشهد M. Mohammadi محمد محمدی m.mohammadi7698@gmail.com No Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad. گروه اگروتکنولوژی دانشگاه فردوسی مشهد S.M. Mirmiran سیده محبوبه میرمیران mmirmiran@yahoo.com No Khorasan-e-Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Mashhad, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران A. Asadi علی اسدی a.asadi20@ymail.com No Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad. گروه اگروتکنولوژی دانشگاه فردوسی مشهد