fa اثر شکل نیتروژن و pHمحلول غذایی بر تغییرات pH و EC ریزوسفر اسفناج در کشت هیدروپونیک پژوهشي Research چکیده در این مطالعه، تأثیر نسبت نیترات به آمونیوم و pH محلول غذایی بر تغییرات pH و EC ریزوسفر در طول دوره رشد اسفناج در بستر پرلیت و در شرایط گلخانه بررسی گردید. آزمایش به صورت اسپلیت فاکتوریل و در قالب طرح پایه کامل تصادفی با سه فاکتور شامل pH محلول غذایی در سه سطح (5/4، 5/6 و 8)، نسبت نیترات به آمونیوم محلول غذایی در پنج سطح (100:0، 75:25، 50:50، 25:75 و 0:100) و زمان در 10 سطح با چهار تکرار انجام شد. سه عدد نشای گیاه اسفناج (Spinacia oleracea L.) رقم سیریوس در هر گلدان کشت و با 15 محلول غذایی مختلف تغذیه شدند. در طول دوره رشد و در زمان‌های مختلف، pH و EC آبشویه گلدان‌های باکشت و بدون کشت اسفناج در تیمارهای مختلف تعیین شد. نتایج نشان داد که تأثیر زمان، نسبت نیترات به آمونیوم محلول غذایی و pH اولیه محلول غذایی بر pH و EC ریزوسفر اسفناج در سطح احتمال کمتر از 1/0 درصد معنی‌دار بود. با افزایش نسبت نیترات به آمونیوم محلول غذایی، pH ریزوسفر اسفناج افزایش و EC ریزوسفر آن کاهش یافت. در پایان دوره رشد، pH ریزوسفر اسفناج در نسبت نیترات به آمونیوم 100:0 و دو pH 5/4 و 0/8 حدود سه واحد از نسبت نیترات به آمونیوم 0:100 بیشتر بود. در حالی که این تفاوت در pH 5/6 کمتر بود. در طول دوره رشد اسفناج، تغییرات pH و EC ریزوسفر در تیمارهای مورد مطالعه متفاوت بود. در نسبت نیترات به آمونیوم محلول غذایی 75:25 و pH 5/6 pH ریزوسفر برای رشد گیاه و جذب عناصر غذایی در گستره مطلوب قرار داشت. به استثنای نسبت نیترات به آمونیوم 100:0 و pH 0/8، در بقیه تیمارها pH ریزوسفر اسفناج در طول دوره رشد گیاه کاهش یافت. pH اولیه محلول غذایی بر pH ریزوسفر اثر متفاوتی داشت. به‌طوری‌که میانگین pH ریزوسفر در محلول‌های غذایی با pH اولیه 5/4، 5/6 و 0/8 به ترتیب 94/5، 5/6 و 29/7 بود. نتایج نشان داد که گیاه اسفناج برای سازش با شرایط نامساعد اسیدی یا قلیایی، فعالانه pH ریزوسفر خود را تغییر می‌دهد. هم‌چنین، اثرات نامطلوب pH بر رشد اسفناج در شرایط نامساعد اسیدی یا قلیایی می‌تواند با استفاده از نسبت نیترات به آمونیوم مناسب کاهش یابد. EC ریزوسفر اسفناج نسبت به EC گلدان‌های بدون کشت و EC اولیه محلول‌های غذایی بیشتر بود. با کاهش pH محلول غذایی، EC ریزوسفر اسفناج افزایش یافت. Abstract In this study, the effect of nitrate to ammonium ratio and pH of nutrient solution on the changes in pH and EC of rhizosphere during spinach growth period in perlite culture, under greenhouse conditions, was investigated. A split factorial experiment in a completely randomized design with four replications was conducted with three factors including nutrient solution’s pH in three levels (4.5, 6.5 and 8), nitrate to ammonium ratio of nutrient solution in five levels (100:0, 75:25, 50:50, 25:75 and 0:100) and 10 levels of time. Three seedlings of spinach plant (Spinacia oleracea L. cv. Sirius) were cultivated per pot and nourished with 15 different nutrient solutions. During the growth period and at different times, the leachate pH and EC of cultivated and uncultivated pots were measured. The results showed that the effects of time, pH and nitrate to ammonium ratio of nutrient solution on pH and EC of rhizosphere were significant (P<0.001). By increasing the nitrate to ammonium ratio of nutrient solution, the pH of rhizosphere was increased but the EC of rhizosphere was decreased. At the end of the growth period, the pH of rhizosphere in the nitrate to ammonium ratio of 100:0 was about three units higher than the nitrate to ammonium ratio of 0:100 and two pH of 4.5 and 8. While, this difference was lower at the pH of 6.5. During the spinach plant growth period, the changes in pH and EC of rhizosphere in studied treatments were different. In the nitrate to ammonium ratio of 75:25 and pH of 6.5, the pH of rhizosphere was in the optimum range for plant growth and nutrients uptake. Except in the nitrate to ammonium ratio of 100:0 and pH of 8, in the rest of the treatments, the rhizosphere pH decreased during plant growth period. The initial pH of nutrient solution had different effects on the rhizosphere pH. The average rhizosphere pH in nutrient solutions with pH of 4.5, 6.5 and 8 was 5.94, 6.5 and 7.29, respectively. The results showed that in adaptation to adverse acidic or alkaline conditions, the spinach plant changes its rhizosphere pH actively. Also, undesirable effects of pH on the spinach growth in adverse acidic or alkaline conditions can be decreased with application of proper nitrate to ammonium ratio. The rhizosphere EC was more than the leachate EC of uncultivated pots and the initial EC of nutrient solution. By decreasing the pH of nutrient solution, the rhizosphere EC of spinach was increased. واژه‌های‌ کلیدی‌: تغذیه گیاه، ریزوسفر، اسفناج، شوری، هیدروپونیک Keywords: Plant nutrition, Rhizosphere, Spinach, Salinity, Hydroponic. 29 44 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-289-1&slc_lang=fa&sid=1 N. Najafi نصرت اله نجفی n-najafi@tabrizu.ac.ir Yes M. Parsazadeh منصور پارسازاده No