fa تاثیر محلول‌پاشی سلنیوم بر کارایی مصرف آب و برخی صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک گیاه مرزه (.Satureja hortensis L) تحت تنش خشکی و آبیاری بخشی ریشه رشد گیاهان در شرایط تنش Plant growth under stressful conditions پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و هدف: </strong>به‌منظور بررسی تاثیر محلول‌پاشی سلنیوم بر کارایی مصرف آب و برخی صفات گیاه مرزه (.<em>Satureja hortensis</em> L) در شرایط تنش خشکی و آبیاری جزیی ریشه، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار و بر پایه کشت گلدانی در سال 1403 در گلخانه پژوهشی مجتمع آموزش عالی تربت جام اجرا شد.<br> <strong>روش‌ها:</strong> در این آزمایش، تیمارها شامل سه سطح آبیاری (آبیاری 100 درصد نیاز آبی، کم‌آبیاری 50 درصد نیاز آبی و کم‌آبیاری بخشی ریشه 50 درصد نیاز آبی) و سه سطح سلنیوم (0، 5 و 15 میلی‌گرم بر لیتر سلنات سدیم) به صورت محلول‌پاشی بود. در این پژوهش صفات ارتفاع بوته، وزن خشک شاخساره و ریشه، کلروفیل آ، کلروفیل ب، کلروفیل کل، درصد اسانس، کارایی مصرف آب، محتوای نسبی آب برگ و پرولین اندازه‌گیری شد.<br> <strong>نتایج:</strong> نتایج نشان داد که اعمال کم&lrm;آبیاری (DI) منجر به کاهش معنی‌دار صفات اندازه‌گیری‌شده گیاه دارویی مرزه، به‌جز کارایی مصرف آب، گردید. این کاهش در تیمار 50 درصد DI بیشتر از 50 درصد کم&lrm;آبیاری بخشی ریشه (PRD) بود. بنابراین اعمال روش PRD نسبت به روش DI در این پژوهش مناسب‌تر&nbsp;تشخیص داده شد. همچنین نتایج نشان داد که با اعمال DI و PRD، کارایی مصرف آب به‌ترتیب 54 و 73 درصد افزایش یافت. همچنین نتایج نشان داد که محلول‌پاشی&nbsp;سلنیوم موجب افزایش صفات مورد اندازه‌گیری نسبت به تیمار بدون محلول‌پاشی&nbsp;شد.&nbsp;<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی:</strong> با درنظر گرفتن مسائل مربوط به کمبود آب، می‌توان&nbsp;50 درصد کم‌آبیاری بخشی ریشه را در گیاه دارویی مرزه، به‌عنوان تیمار برتر و راهکار مناسب برای مقابله با بحران آب، برای نیل به سوی یک سامانه کشاورزی پایدار پیشنهاد نمود.<br> &nbsp; <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="tab-stops:45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Background and Objective:</b> In order to investigate the effect of foliar spraying of selenium on water use efficiency and some characteristics of savory (<i>Satureja</i> <i>hortensis</i> L<i>.</i>) under drought stress and partial root drying conditions, a factorial experiment was conducted based on a completely randomized design with three replications and based on pot culture in 2024 in the research greenhouse at University of Torbat-e Jam.</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="tab-stops:45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Methods:</b> In this experiment, the treatments consisted of three levels of irrigation (full irrigation of 100% water requirement, deficit irrigation of 50% water requirement, and 50% <a name="_Hlk199848425">partial root drying</a> of water requirement) and foliar spraying of selenium factor in three levels (0, 5 and 15 mg/lit Na₂SeO₄). In this study, plant height, shoot and root dry weights, chlorophyll a, chlorophyll b, total chlorophyll, essential oil percentage, water use efficiency, relative water content and proline were measured.</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Results:</b> The results showed that the deficit irrigation (DI) led to a significant reduction in the measured traits of savory, except for water use efficiency. This reduction was greater at 50% DI than at 50% partial root drying (PRD). Therefore, applying the PRD method was found to be more appropriate than the DI method in this study. The results also showed that the application of DI and PRD increased water use efficiency by 54 and 73%, respectively. The results also indicated that foliar application of selenium increased the measured traits compared to the treatment without foliar application.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="tab-stops:45.8pt 91.6pt 137.4pt 183.2pt 229.0pt 274.8pt 320.6pt 366.4pt 412.2pt 458.0pt 503.8pt 549.6pt 595.4pt 641.2pt 687.0pt 732.8pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Conclusion:</b> Considering the issues related to water scarcity, applying 50% partial root drying in savory can be recommended as a superior treatment and suitable approach to cope with the water crisis, moving towards a more sustainable agricultural system.</span></span></span></span></span><br> &nbsp; پرولین, سلنات سدیم, کم‌آبیاری, گیاهان دارویی. Deficit irrigation, Medicinal plants, Proline, Sodium selenate. 93 104 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2167-1&slc_lang=fa&sid=1 Vahid Shamsabadi وحید شمس‌آبادی v_shamsabadi@tjamcaas.ac.ir 0000-0002-3037-4404 Yes Department of Water Sciences and Engineering, University of Torbat-e Jam, Torbat-e Jam, Iran گروه علوم و مهندسی آب، مجتمع آموزش عالی تربت جام، تربت جام، ایران Mohammad Naser Modoodi محمد ناصر مودودی mnmodoodi@tjamcaas.ac.ir 0000-0003-0223-4778 No Department of Horticulture Sciences and Engineering, University of Torbat-e Jam, Torbat-e Jam, Iran گروه علوم و مهندسی باغبانی، مجتمع آموزش عالی تربت جام، تربت جام، ایران