fa آثار تاج‌پوشش درختان بنه (.Pistacia atlantica Desf) و ارژن (Prunus orientalis) بر برخی ویژگی‌های خاک منطقه جنگلی وزگ (استان کهگیلویه و بویراحمد) ارتباط سلامت خاک با برهم‌کنش‌های خاک-گیاه Soil health association with soil-plant interactions پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و هدف:</strong> زیست‌بوم زاگرس به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های جنگلی ایران، نقش بنیادین در حفظ تعادل اکولوژیک، صیانت از منابع آبی و پیشگیری از فرسایش خاک ایفا می‌کند. درختان بومی همچون بنه و ارژن به‌واسطه ویژگی‌های خاص زیستی خود، نقش مؤثری در پایداری کیفیت خاک دارند. این پژوهش با هدف بررسی اثر تاج‌پوشش این گونه‌ها بر برخی ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی و عناصر غذایی خاک زیرسایه&rlm;انداز در منطقه جنگلی وزگ یاسوج صورت گرفت.<br> <strong>روش‌ها:</strong> پژوهش با استفاده از یک طرح فاکتوریل در 3 عمق (20-0، 40-20 و 60-40 سانتیمتری)، دو گونه (بنه و ارژن) و دو فاصله از تنه (زیر سایه‌انداز و بیرون سایه‌انداز) و در قالب طرح کاملاً تصادفی با 4 تکرار انجام شد. ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی و عناصر غذایی خاک با روش‌های استاندارد اندازه‌گیری&nbsp;شدند.<br> <strong>نتایج:</strong> تاج‌پوشش درختان بنه و ارژن در منطقه جنگلی وزگ، سبب تغییرات معناداری در بیشتر ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و عناصر غذایی خاک شد. به استثنای بافت خاک، سایر ویژگی‌ها به‌طور معناداری تحت تأثیر تاج‌پوشش هر دو گونه قرار گرفت؛ به‌گونه‌ای که میزان کربنات کلسیم معادل، pH و مقدار مس کاهش یافته و کربن آلی، رسانایی الکتریکی، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، آهن و منگنز خاک افزایش یافت. در میان عناصر بررسی‌شده، منگنز، نیتروژن و روی بیشترین تغییرات و فسفر، مس و پتاسیم کمترین تغییرات را تحت تأثیر تاج‌پوشش این گونه‌ها نشان دادند. همچنین اثر درخت ارژن بر افزایش عناصر غذایی خاک بیشتر از درخت بنه بود.<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی:</strong> به‌طور کلی، حضور این گونه‌ها آثار مثبتی بر ویژگی‌های خاک همچون کربن آلی و عناصر غذایی دارند و از بین رفتن آن‌ها، به‌ویژه در اثر تغییر کاربری زمین، می‌تواند موجب کاهش چشم‌گیر کیفیت خاک و افزایش خطر فرسایش شود. همچنین نوع درخت و تاج‌پوشش آن آثار متفاوتی بر ویژگی‌های خاک دارند.<br> &nbsp; <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="color:black">Background and Objective</span></b><span style="color:black">:</span><b> </b>The Zagros ecosystem, as one of the most important forest ecosystems in Iran, plays a fundamental role in maintaining ecological balance, safeguarding water resources, and preventing soil erosion. Native tree species such as wild pistachio (<i>Pistacia atlantica</i> Desf.) and wild almond (<i>Prunus orientalis</i>), due to their specific biological traits, make substantial contributions for sustaining soil quality. This study was conducted to investigate the effects of the canopy cover of these species on selected soil physical and chemical properties and nutrient elements beneath the canopy in the Vezg forest area of Yasouj.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Methods: </b>The study was conducted using a factorial design with three soil depths (0&ndash;20, 20&ndash;40, and 40&ndash;60 cm), two tree species (<i>Pistacia atlantica Desf.</i> and <i>Prunus orientalis</i>), and two sampling positions relative to the tree trunk (beneath the canopy and outside the canopy). The experiment was arranged in a completely randomized design with four replications. Soil physical and chemical properties and nutrient concentrations were measured using standard analytical procedures.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Results: </b>The canopy cover of <i>Pistacia atlantica Desf</i> and <i>Prunus orientalis </i>in the Vezg forest markedly altered most soil physical, chemical, and nutrient properties. Except for soil texture, all other attributes were significantly influenced by the canopy of both species. Specifically, soil equivalent calcium carbonate content, pH, and copper concentrations decreased, whereas organic carbon, electrical conductivity, nitrogen, phosphorus, potassium, iron, and manganese increased. Among the nutrients examined, manganese, nitrogen, and zinc exhibited the greatest variations, while phosphorus, copper, and potassium showed the least changes under canopy influence. The effect of <i>Prunus orientalis </i>on enhancing soil nutrient was greater than that of <i>Pistacia atlantica</i>.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b>Conclusion: </b>Overall, the presence of these species contributes positively to key soil attributes, including organic carbon and nutrient availability. Their decline&mdash;particularly under land-use change&mdash;may substantially reduce soil quality and heighten the risk of erosion. Furthermore, tree species identity and canopy structure exert distinct and differential influences on specific soil properties.</span></span></span></span><br> &nbsp; تاج‌پوشش درخت, تخریب جنگل, ذخیره‌گاه جنگلی, عناصر غذایی خاک, کیفیت خاک. Tree canopy cover, Forest degradation, Forest reserve, Soil nutrients, Soil quality. 39 57 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2169-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamidreza Owliaie حمیدرضا اولیایی owliaie@gmail.com 0000-0001-5928-2557 Yes Department of Soil Science, Faculty of Agriculture, University of Yasouj, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، ایران Ebrahim Adhami ابراهیم ادهمی eadhami@gmail.com 0000-0002-3715-4420 No Department of Soil Science, Faculty of Agriculture, University of Yasouj, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، ایران Sohrab Alvaninezhad سهراب الوانی‌نژاد salvaninejad@yu.ac.ir No Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Yasouj University, Yasouj, Iran گروه جنگل، مرتع و آبخیز، دانشکده کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه یاسوج، ایران