fa اثر محلول‌پاشی سرکه چوب و کاربرد سه گونه میکوریزا بر ویژگی‌های اسانس آویشن باغی (.Thymus vulgaris L) ريزجانداران ریزوسفری محرک رشد گیاه Plant growth promoting microrganisms in the rhizosphere كاربردي Applicable <strong>پیشینه پژوهش و هدف:</strong> قارچ‌های میکوریزا با تولید شبکه وسیعی از هیف‌ها، آنزیم‌های فسفاتاز و اسیدهای آلی، فراهمی عناصر غذایی در ریزوسفر را افزایش می‌دهند. وجود اسیدهای آمینه آزاد در دسترس گیاه، با استفاده از سرکه چوب، می‌تواند نیاز به تولید این ترکیبات را در گیاه به صفر برساند. هدف از انجام این پژوهش بررسی اثر محلول‌ پاشی سرکه چوب و کاربرد سه گونه میکوریزا بر ویژگی‌های اسانس گیاه آویشن باغی است.<br> <strong>روش‌ها:</strong> پژوهشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار، طی دو سال زراعی 1400 تا 1402 اجرا شد. عوامل آزمایشی شامل سه گونه قارچ میکوریزا در چهار سطح (بدون تلقیح، تلقیح بذر و خاک با <em>Glomus mosseae</em>،و&nbsp;<em>G. etunicatum</em> و <em>G. intraradices</em>) و محلول‌پاشی سرکه چوب در چهار سطح (شاهد یا صفر، 0/5، 1 و 1/5 درصد) بود. صفات اندازه‌گیری‌شده شامل درصد اسانس، عملکرد ماده خشک و ترکیبات مهم اسانس بود.<br> <strong>نتایج: </strong>نتایج نشان داد درصد اسانس تحت تاثیر تلقیح با میکوریزا قرار گرفت. محلول‌پاشی سرکه چوب یک درصد نسبت به شاهد حدود 110 درصد افزایش نشان داد. به غیر از دو ترکیب آلفا ترپینن و بورنئول، بر‌هم‌کنش میکوریزا و سرکه چوب بر سایر ترکیبات اسانس در سطح احتمال یک درصد و بر سینئول 1 و 8 در سطح احتمال پنج درصد معنی‌دار شد. از مهمترین ترکیبات موجود در اسانس آویشن، تیمول و کارواکرول هستند که تلقیح میکوریزا <em>G. mosseae</em> و محلول‌پاشی سرکه چوب 1 درصد بیشترین مقدار تیمول و کارواکرول را سبب شد. تیمار یادشده بیشترین پاراسیمین و گاما ترپینن را نیز حاصل کرد.<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی: </strong>نتایج نشان داد کاربرد میکوریزا به‌ویژه <em>G. mosseae</em> و محلول‌پاشی سرکه چوب یک درصد می‌تواند باعث افزایش کمّی و کیفی در گیاه آویشن باغی گردد.<br> &nbsp; <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="tab-stops:14.2pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="color:black">Background and Objective:</span></b> <span lang="EN-AU" style="color:black">Mycorrhizal fungi increase the availability of nutrients in the rhizosphere by producing a wide network of hyphae, phosphatase enzymes, and organic acids. The presence of free amino acids available to the plant, using wood vinegar, can reduce the need to produce these compounds in the plant to zero.</span> <span lang="EN-AU" style="color:black">The purpose of this study is to investigate the effect of wood vinegar spraying and the use of three mycorrhizal species on the essential oil properties of garden thyme.</span><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="tab-stops:14.2pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="color:black">Methods:</span></b><span style="color:black"> A factorial experiment based on a randomized complete block design with three replications was conducted</span> over two growing seasons (2021&ndash;2023)<span lang="EN-AU" style="color:black">. The experimental factors included three species of mycorrhizal fungi (control, seed and soil inoculation with <i>Glomus mosseae</i>, <i>G. etunicatum</i> and <i>G. intraradices</i>) and foliar application of wood vinegar at four levels of control, 0.5, 1 and 1.5 %.The measured traits included essential oil percentage, dry matter yield, and important essential oil compounds.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="tab-stops:14.2pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="color:black">Results:</span></b><span style="color:black"> The results showed that the percentage of essential oil was affected by inoculation with mycorrhiza. Foliar spraying of wood vinegar 1% showed an increase of about 110% compared to the control.</span> <span style="color:black">Except for</span> <span style="color:black">&alpha;-terpinene</span><span style="color:black"> and borneol, the interaction of mycorrhiza and wood vinegar on other essential oil compounds was significant at the 1% probability level and on cineole 1 and 8 at the 5% probability level. The inoculation of mycorrhiza <i>G. mosseae</i> and spraying of wood vinegar 1% produced the highest amount of thymol and carvacrol, the most important compounds in thyme essential oil are thymol and carvacrol. This treatment also produced the highest p-cymene and </span><span style="color:black">&gamma;-terpinene</span><span lang="EN-AU" style="color:black">.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="tab-stops:14.2pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="color:black">Conclusion:</span></b> <span lang="EN-AU" style="color:black">The results showed that the use of mycorrhiza, especially <i>G. mosseae</i>, and foliar spraying of 1% wood vinegar can increase the quantity and quality of garden thyme.</span><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; اسانس, تیمول, کارواکرول, ماده خشک. Carvacrol, Dry matter, Essential oil, Thymol. 73 86 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2170-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Taheri Asghari مهدی طاهری اصغری mehdi.t.a@pnu.ac.ir 0000-0003-3479-3304 Yes Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Fatemeh Fateminik فاطمه فاطمی نیک ffateminick@pnu.ac.ir 0000-0002-5317-400x No Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Seyed Reza Miralizadeh Fard سید رضا میرعلیزاده فرد r.miralizadeh@pnu.ac.ir 0000-0003-4350-544x No Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران