fa تأثیر کودهای آلی و زیستی بر شاخص‌های رشدی، و صفات کمّی و کیفی زنیان (Trachyspermum copticum) ارتباط سلامت خاک با برهم‌کنش‌های خاک-گیاه Soil health association with soil-plant interactions پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و هدف:</strong> گیاه دارویی زنیان کاربرد وسیعی در طب سنتی و مدرن، صنایع غذایی و دام و طیور دارد. این پژوهش به‌منظور بررسی نقش کودهای آلی و زیستی بر عملکرد کمّی و کیفی زنیان و پایداری توسعه کشت آن اجرا شد.<br> <strong>روش‌ها: </strong>آزمایشی مزرعه‌ای به‌صورت اسپلیت-فاکتوریل در قالب بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار برای بررسی تاثیر کودهای بیولوژیک بر عملکرد کمّی و کیفی زنیان اجرا شد. ورمی‌کمپوست در سه سطح صفر (شاهد)، 5 و 10 تن در هکتار به‌عنوان عامل اصلی، قارچ میکوریزا در سه سطح بدون کاربرد (شاهد)، کاربرد <em>Rhizophagus irregularis </em>و <em>Funneliformis mosseae</em>، و بدون کاربرد و کاربرد باکتری محرک رشد <em>Azotobacter chroococcum</em> استفاده شد.<br> <strong>نتایج:</strong> بر اساس نتایج، برهمکنش همزیستی میان قارچ‌های میکوریزا (<em>Rhizophagus irregularis</em> و <em>Funneliformis mosseae</em>)، باکتری <em>Azotobacter chroococcum</em> و ورمی‌کمپوست، به طور چشم‌گیری موجب بهبود شاخص‌های رشدی، عملکرد دانه و عملکرد اسانس شد اما بر درصد اسانس و ترکیبات فیتوشیمیایی گیاه چندان موثر نبود. قارچ <em>Funneliformis mosseae</em> بیشترین تأثیر را بر شاخساره، از جمله تعداد ساقه‌های فرعی، قطر ساقه و عملکرد دانه داشت، در حالی‌که <em>Rhizophagus irregularis</em> نقش مؤثرتری در افزایش طول، وزن و توسعه ریشه‌ها و عملکرد دانه ایفا کرد. این در حالی است که استفاده از کودهای آلی و زیستی بر ترکیبات عمده اسانس (پارا-سیمن، گاما-ترپنین و تیمول) اثر معنی‌دار نداشتند و بیشترین درصد پارا-سیمن (15/05 %) و گاما-ترپنین (48/40%) با مصرف ورمی‌کمپوست (به‌ترتیب 5 و 10 تن در هکتار)، و تیمول با کاربرد گونه <em>Rhizophagus mosseae</em> (%<span style="font-size:8px;"> </span>35/74) به‌دست آمد.<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی: </strong>یافته‌های این پژوهش اهمیت کاربرد کودهای آلی و زیستی در بهبود عملکرد کمّی گیاه زنیان را به‌خوبی نشان می‌دهند. به نظر می‌رسد ترکیبات اصلی اسانس تحت تأثیر تیمارهای به‌کاررفته نبوده و ممکن است وابسته به عوامل ژنتیکی و سایر تیمارهای زراعی از جمله تنش‌ها باشد ولی درصد و عملکرد اسانس تفاوت معنی‌داری را نشان داد.<br> &nbsp; <span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal"><b><span new="" roman="" times="">Background and Objective:</span></b><span new="" roman="" times=""> Ajwain, a medicinal plant, is widely used in traditional and modern medicine and in the food, livestock, and poultry industries. This study was conducted to investigate the effects of organic and biological fertilizers on the quantitative and qualitative performance of ajwain and the sustainability of its cultivation.</span></span><br> <span style="line-height:normal"><b><span new="" roman="" times="">Methods:</span></b><span new="" roman="" times=""> A field experiment was conducted in a split-factorial arrangement based on randomized complete blocks design with three replications to investigate the effects of biofertilizers on the</span> <span new="" roman="" times="">quantitative and qualitative traits of ajwain. Vermicompost was applied at three levels of 0 (control), 5, and 10 ton ha^-1 as the main factor. Mycorrhizal fungi were applied at three levels: no application (control), application of <i>Rhizophagus irregularis</i> and <i>Funneliformis mosseae</i>, and the presence or absence of the growth-promoting bacterium <i>Azotobacter chroococcum</i>.</span></span></span></span> <pre style="text-align:justify"> <span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal"><span courier="" new=""><b><span new="" roman="" times="">Results:</span></b><span new="" roman="" times=""> The symbiotic interaction among the mycorrhizal fungi (<i>Rhizophagus irregularis</i> and <i>Funneliformis mosseae</i>), <i>Azotobacter chroococcum</i>, and vermicompost significantly improved growth indices, yield of plant organs, and essential oil (EO) yield, but did not significantly affect the EO percentage and phytochemical compounds.</span><i><span new="" roman="" times=""> Funneliformis mosseae</span></i><span new="" roman="" times=""> had the greatest impact on aerial parts, including the number and diameter of lateral stems, stem diameter and seed yield, while <i>Rhizophagus irregularis</i> played a more effective role in increasing root length, root weight, root development and seed yield. However, the use of organic and biological fertilizers did not significantly affect the major EO compounds. The highest contents of <i>p</i>-cymene (15.05%) and &gamma;-terpinene (48.40%) were obtained with vermicompost (5 and 10 </span><span new="" roman="" times="">ton ha^-1, respectively), and thymol (35.74%) with <i>Rhizophagus irregularis</i>.</span></span></span></span></span></pre> <span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"> <span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span new="" roman="" times="">Conclusion:</span></b><span new="" roman="" times=""> The results highlight the importance of using organic and biological fertilizers to enhance the quantitative yield of ajwain. </span><span lang="EN" new="" roman="" times="">However, it seems that the quality control of </span><span new="" roman="" times="">EO</span><span lang="EN" new="" roman="" times=""> is not affected by the treatments used and may depend on genetic factors and other agronomic treatments, including stresses.</span><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span><br> &nbsp;</span></span> اسانس, عملکرد بذر, Azotobacter chroococcum, تیمول. Azotobacter chroococcum, Essential oil, Seed yield, Thymol. 91 107 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2179-1&slc_lang=fa&sid=1 Bohloul Abbaszadeh بهلول عباس‌زاده bahlol.abbaszadeh@gmail.com 0009-0004-6535-6435 Yes Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Parizad Mavandi پریزاد ماوندی mavparizad@yahoo.com 0000-0003-2607-1133 No National Center for Genetic Resources (NCGR), Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran مرکز ملی مدیریت منابع ژنتیکی کشاورزی و منابع طبیعی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Razieh Azimi راضیه عظیمی azimiorgchem@gmail.com 0000-0003-3784-7929 No Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران