fa پیش‌یابی اثر تغییر اقلیم بر نمایه‌های حدی دما و مراحل فنولوژیک محصولات کشاورزی شاخص در استان مازندران (ایران) رشد گیاهان در شرایط تنش Plant growth under stressful conditions پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و هدف:</strong> حساسیت محصولات کشاورزی به نوسانات اقلیمی در پژوهش‌های مختلف تأیید شده است؛ با این‌حال، بررسی تأثیر مدل‌های اقلیمی آینده بر مراحل فنولوژیک محصولات کلیدی استان مازندران که دارای تنوع اقلیمی و کشت‌های خاص است، همچنان یک نیاز پژوهشی باقی مانده است. بنابراین، هدف این پژوهش، برآورد تغییرات احتمالی در نمایه‌های حدی دما و تأثیر آن بر تغییر زمان‌بندی مراحل فنولوژیک محصولات کشاورزی شاخص استان مازندران تحت سناریوهای مختلف تغییر اقلیم است.<br> <strong>روش‌ها: </strong>ابتدا دمای کمینه و بیشینه برای سناریوهای اقلیمی SSP245 و SSP585 و در دوره‌های آینده شبیه‌سازی و با روش‌های آماری مقیاس‌کاهی شد. سپس نمایه‌‌های حدی دما با ابزار RClimDex محاسبه شد و تغییرات نقاط شکست با آزمون‌ پتیت تحلیل شده و در محیط GIS پهنه‌بندی شد. سپس با استفاده از داده‌های اقلیمی و گیاهی موجود و با بهره‌گیری از مدل ChillR، تغییرات فنولوژیک محصولات باغی (مرکبات، کیوی و هلو) و زراعی (برنج و کلزا) بر اساس سناریوهای SSP245 و SSP585 محاسبه شده و سپس با مراحل فنولوژیک محصولات در دوره‌ پایه (2020-2000) مقایسه شد.<br> <strong>نتایج:</strong> نتایج نشان داد که در آینده، نمایه‌‌های مربوط به گرما مانند افزایش روزهای گرم، شب‌های گرم و طول دوره گرما روند افزایشی معنی‌داری خواهند داشت، در‌حالی‌که نمایه‌‌های مربوط به سرما مانند روزهای یخبندان و طول دوره سرما کاهش می‌یابند. همچنین، یافته‌ها حاکی از آن است که افزایش دما موجب جابه‌جایی در فازهای سرمایشی و گرمایشی و در نتیجه تأخیر یا تعجیل در زمان شکوفه‌دهی محصولات مختلف خواهد شد و تغییر اقلیم ممکن است در برخی محصولات مانند کیوی، تأثیر مثبتی بر عملکرد داشته باشد.<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی:</strong> افزایش دما تحت سناریوهای آینده منجر به جابجایی فنولوژی گیاهان، تغییر تناسب زمین‌های زراعی و تأثیر بر سودآوری کشاورزی منطقه می‌شود که به آثار اقلیمی آینده، بر اهمیت تنظیم تقویم کاشت و استفاده از راهبردهای سازگاری اقلیمی در مدیریت پایدار کشاورزی تأکید دارد.<br> &nbsp; <span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Objective: </b>The sensitivity of agricultural crops to climatic fluctuations is well-documented. However, assessing the impact of future climate scenarios on the phenological stages of key crops in Mazandaran province&mdash;a region with distinct climatic diversity and cultivation practices&mdash;remains a critical research need. This study aims to project changes in extreme temperature indices and their subsequent effects on the timing of phenological stages for key agricultural crops in Mazandaran province under different climate change scenarios.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Methods:</b>&nbsp;Minimum and maximum temperatures for future periods under the SSP245 and SSP585 scenarios were simulated and statistically downscaled. Extreme temperature indices were then calculated using the RClimDex software. Breakpoints in these indices were identified using the Pettitt test and spatially mapped within a GIS environment. Subsequently, by integrating available climatic and plant data with the ChillR model, phenological shifts for horticultural (citrus, kiwifruit and peach) and field (rice and rapeseed) crops were projected under the SSP245 and SSP585 scenarios and compared against the baseline period (2000‒2020).</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Results:</b> The results indicate that in the future, heat-related indices such as the number of hot days, warm nights, and the length of the warm period will show a significant increasing trend. Conversely, cold-related indices such as frost days and the length of the cold period will decrease. Furthermore, the findings suggest that rising temperatures will shift the cooling and heating phases, leading to either a delay or an advancement in the flowering time of different crops. Climate change may also positively affect the yield of some crops, such as kiwifruit.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Conclusion:</b>&nbsp;Increasing temperatures under future scenarios will lead to shifts in plant phenology, alterations in the suitability of agricultural lands, and impacts on farming profitability. These projected climatic impacts underscore the importance of adjusting planting calendars and adopting climate adaptation strategies in sustainable agricultural management.<span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span><br> &nbsp; آزمون پتیت, تقویم کاشت, اقلیم, گیاه, مدل‌سازی, نیاز سرمایی. Pettitt test, Planting calendar, Climate, Plant, Modeling, Chilling requirement. 95 117 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2188-1&slc_lang=fa&sid=1 Reza Norooz-Valashedi رضا نوروز ولاشدی r.norooz@sanru.ac.ir 0000-0003-1543-0866 Yes Department of Water Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Sedigheh Bararkhanpour Ahmadi صدیقه برارخان‌‌پور احمدی rbararkhan@gmail.com 0009-0006-5968-9115 No Department of Water Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران