fa اثر شرایط محیطی و تاریخ کاشت بر عملکرد و بهره‌وری آب ذرت علوفه‌ای در برخی مناطق استان اصفهان (با رویکرد مدل‌سازی) مدل‌سازی روابط آب-خاک-گیاه و جذب آب توسط ريشه Modeling of soil-water-plant relations and root water uptake پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و هدف: </strong>با توجه به کاهش منابع آب در نواحی مرکزی ایران، به‌ویژه استان اصفهان، بررسی پتانسیل تولید و بهره‌وری آب ذرت علوفه‌ای، به‌عنوان محصولی با نیاز آبی نسبتاً زیاد اما دارای اهمیت راهبردی ضرورت دارد. این پژوهش با هدف تعیین بازه تاریخ کشت بهینه ذرت و ارزیابی پتانسیل عملکرد و بهره‌وری آب، در نقاط مختلف استان اصفهان انجام شد.<br> <strong>روش‌ها:</strong> ابتدا کشت ذرت در ۱۸ تاریخ کشت با استفاده از داده‌های اقلیمی ۱۳ ساله و مدل CERES Maize، برای ۲۰ هیبرید واسنجی‌شده در کلاس‌های بافت خاک شاخص استان شبیه‌سازی شد. پس از تعیین تاریخ کشت بهینه در ۹ ایستگاه منتخب، پتانسیل تولید و بهره‌وری آب دو هیبرید رایج و واسنجی‌شده SC606 و SC704 با استفاده از داده‌های دقیق خاک‌رخ تعیین شد.<br> <strong>نتایج:</strong> بررسی اثر آب‌وهوا نشان داد ایستگاه‌های شرقی عملکرد پتانسیل کمتر از میانگین استان دارند. بررسی اثر آب‌وهوا و بافت خاک نشان داد بیشترین عملکرد در داران (26/2 مگاگرم در هکتار) برای هیبرید SC606 و کمترین عملکرد در زرین‌شهر (17/2 مگاگرم در هکتار) برای هیبرید SC704 به‌دست آمد. همچنین بهره‌وری آب زیست‌توده خشک بین 3/75 تا 5/55 کیلوگرم بر متر ‌مکعب متغیر بود. مناطق غربی استان به‌دلیل مرتفع بودن، تشعشع بیشتر و دمای مناسب، بیشترین تولید ذرت علوفه‌ای و بهره‌وری آب را داشتند. درحالی‌که کاهش کیفیت آب و خاک در مناطق مرکزی و شرقی موجب کاهش قابل‌توجه عملکرد و بهره‌وری آب ذرت شد. ازاین‌رو مناطق غربی به‌دلیل شرایط اقلیمی مناسب و نبود محدودیت شوری خاک، به‌عنوان نواحی مستعد تولید ذرت علوفه‌ای شناسایی شدند.<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی:</strong> نتایج شبیه‌سازی نشان داد تاریخ کشت تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد و بهره‌وری آب ذرت علوفه‌ای دارد؛ به‌طوری‌که در مناطق مستعد استان، کشت از اواخر اردیبهشت تا اواخر تیر (متناسب با هیبرید)، علاوه بر افزایش عملکرد و بهره‌وری آب، می‌تواند احتمال مواجهه با سرمای انتهای فصل رشد را نیز کاهش دهد.<br> &nbsp; <span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Objective</b>: Given declining water resources in Iran, particularly in Isfahan Province, assessing forage maize production potential and water productivity&mdash;despite its relatively high water requirement but strategic importance&mdash;has become essential. This study aimed to determine the optimal planting date and to evaluate yield potential and water productivity across different regions of Isfahan province.<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Lotus""></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Methods:</b> Maize growth was simulated for 18 planting dates using 13 years of climatic data and the CERES-Maize model for 20 calibrated hybrids across dominant soil textural classes. After selecting optimal planting date for nine selected stations, production potential and water productivity were assessed for two calibrated hybrids (SC606 and SC704) using detailed soil profile data.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Results:</b> Climatic analysis <span lang="EN">indicated </span>that eastern stations had potential yields <span lang="EN">below </span>the provincial average. The combined effects of climate and soil texture <span lang="EN">revealed </span>that the highest yield was <span lang="EN">occurred </span>in Daran <span lang="EN">(26.2 Mg ha^&ndash;¹) </span>for SC606, while the lowest <span lang="EN">was obtained </span>in <span lang="EN">Zarrin‑Shahr (17.2 Mg ha^&ndash;1) </span>for SC704. Dry biomass water productivity ranged from 3.75 to 5.55 <span lang="EN">kg m</span>^&ndash;^{<span lang="EN">3</span>}<span lang="EN">. The western regions of the province, due to their higher elevation, greater solar radiation, and favorable temperatures, exhibited the highest </span>production <span lang="EN">and water productivity. Conversely, poorer water and soil quality in the central and eastern regions substantially reduced yield and water productivity. Accordingly, the western parts were identified as suitable areas for forage maize production because of favorable climatic conditions and the absence of soil salinity</span> <span lang="EN">constraints.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Conclusion:</b> The simulation results indicated that planting date has a significant effect on maize yield and water productivity. In the suitable regions of the province, planting from late May to late July (depending on the hybrid), not only enhances yield and water productivity, but can also reduce the risk of late‑season cold stress.<span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span><br> &nbsp; بسته نرم‌افزاری DSSAT, تنوع اقلیمی, زاینده‌رود, مدیریت آب. Climate variability, DSSAT software package, Water management, Zayandeh-Rud. 1 16 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-166-2&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Saremi مریم صارمی m.saremi@ag.iut.ac.ir 0009-0002-0081-068X No Department of Water Engineering, College of Agriculture, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران Mahdi Gheysari مهدی قیصری gheysari@iut.ac.ir 0000-0003-2487-7301 Yes Department of Water Engineering, College of Agriculture, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران Mohammad Shayannejad محمد شایان‌نژاد shayannejad@iut.ac.ir 0000-0002-6461-1105 No Department of Water Engineering, College of Agriculture, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران Fahime Mohamadzade فهمیه محمدزاده Fmohamadzade@ag.iut.ac.ir 0000-0003-0696-0603 No Department of Water Engineering, College of Agriculture, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران