fa تأثیر محرک‌های زیستی طبیعی، سدیم نیتروپروساید و ملاتونین بر ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیک و بیوشیمیایی گل نرگس رقم "شهلا" (Narcissus tazetta L. cv. Shahla) رشد گیاهان در شرایط تنش Plant growth under stressful conditions پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و هدف:</strong> گیاه نرگس رقم &quot;شهلا&quot; (<em>Narcissus tazetta</em> L. cv. Shahla) از گونه‌های ارزشمند زینتی و دارویی است که به‌دلیل عطر مطبوع و کیفیت گل، جایگاه ویژه‌ای در صنعت گل‌کاری کشور دارد. هدف از این پژوهش بررسی تأثیر محرک‌های زیستی طبیعی، سدیم نیتروپروساید و ملاتونین بر ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیک و بیوشیمیایی نرگس رقم &quot;شهلا&quot; بود.<br> <strong>روش‌ها:</strong> این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های‌ کامل تصادفی با نه تیمار و سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل عصاره برگ مورینگا (2/5 و 5 درصد)، عصاره جلبک دریایی (20 و 40 گرم در لیتر)، سدیم نیتروپروساید (50 و 100 میلی‌مولار) و ملاتونین (0/1 و 0/5 میلی‌مولار) بودند که در دو نوبت به روش محلول‌پاشی برگی اعمال شدند. نوبت اول کاربرد تیمارها حدود ۳۰ روز پس از کاشت، زمانی که گیاهان ارتفاع ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر داشتند و مرحله دوم ۱۵ روز پس از اولین محلول‌پاشی صورت گرفت.<br> <strong>نتایج: </strong>بیشترین طول برگ (365/2 میلی‌متر) و وزن تازه شاخساره (29/6 گرم در بوته) در تیمار 0/1 میلی‌مولار ملاتونین مشاهده شد. بیشترین عرض برگ (45/3 میلی‌متر)، وزن تازه ریشه (40/5 گرم در بوته) و عمر گلجایی (12 روز) در تیمار 5 درصد عصاره برگ مورینگا حاصل شد. کمترین نشت یونی (8/75 درصد) در تیمار 20 گرم در لیتر جلبک دریایی و بیشترین آن (94/7 درصد) در شاهد ثبت شد. بیشترین میزان پروتئین کل (4/06 میلی‌گرم بر گرم وزن تازه)، فعالیت پراکسیداز (<span dir="ltr">2/12 &Delta;OD min⁻&sup1; mg⁻&sup1; protein</span>) و کاتالاز (<span dir="ltr">3/24 &Delta;OD min⁻&sup1; mg⁻&sup1; protein</span>) نیز در تیمار 100 میلی‌مولار سدیم نیتروپروساید به‌دست آمد که نسبت به شاهد افزایش معنی‌دار نشان داد.<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی: </strong>به‌طور کلی، تیمارهای عصاره برگ مورینگا و سدیم نیتروپروساید بیشترین نقش را در بهبود شاخص‌های مورفوفیزیولوژیک و بیوشیمیایی گل نرگس رقم &quot;شهلا&quot; داشته و بر این اساس می‌توانند به‌عنوان رویکردی کارآمد برای ارتقاء عملکرد رشد و کیفیت نرگس رقم &quot;شهلا&quot; پیشنهاد شوند.<br> &nbsp; <span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Objective:</b> <em>Narcissus tazetta</em> L. cv. Shahla is an important ornamental and medicinal bulbous plant valued for its fragrance and cut flower quality. This study aimed to investigate the effects of natural biostimulants, sodium nitroprusside, and melatonin on the morphophysiological and biochemical characteristics of <i>Narcissus tazetta</i> cv. Shahla.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Methods</b>: A field experiment was conducted in a randomized complete blocks design with nine treatments and three replications to evaluate the effects of natural biostimulants on growth and flower quality of <em>N. tazetta</em>. Treatments included moringa leaf extract (2.5 and 5.0%), seaweed extract (20 and 40 g L⁻&sup1;), sodium nitroprusside (50 and 100 mM), and melatonin (0.1 and 0.5 mM), applied twice as foliar sprays. The first application was made about 30 days after planting, when the plants were 20 to 25 cm tall, and the second application was 15 days after the first foliar spray.<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Lotus""></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Results</b>: The 0.1 mM melatonin treatment produced the highest leaf length (365.2 mm) and shoot fresh weight (29.6 g plant⁻&sup1;). The 5% moringa extract significantly increased leaf width (45.3 mm), root fresh weight (40.6 g plant⁻&sup1;), and vase life (12 days) compared to 7 days in the control. The lowest electrolyte leakage (8.75%) was recorded in 20 g L⁻&sup1; seaweed extract, whereas the control showed the highest value (94.8%). The highest total protein content (4.06 mg g⁻&sup1; FW), peroxidase activity (2.12 &Delta;OD min⁻&sup1; mg⁻&sup1; protein), and catalase activity (3.24 &Delta;OD min⁻&sup1; mg⁻&sup1; protein) were obtained in the 100 mM sodium nitroprusside treatment.</span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Conclusion</b>: Generally, moringa leaf extract and sodium nitroprusside were the most effective treatments in enhancing quantitative and qualitative traits of <em>N. tazetta</em>, supporting their potential application in sustainable ornamental production systems.<span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span><br> &nbsp; آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان, سدیم نیتروپروساید, عصاره برگ مورینگا, عصاره جلبک دریایی, ملاتونین. Antioxidant enzymes, Sodium nitroprusside, Moringa leaf extract, Seaweed extract, Melatonin. 77 94 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1999-2&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Yarali زهرا یارعلی mary_dehestani@yahoo.com No Department of Horticultural Science, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran گروه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اردکان، اردکان، ایران Maryam Dehestani-Ardakani مریم دهستانی اردکانی mdehestani@ardakan.ac.ir 0000-0002-1631-5053 Yes Department of Horticultural Science, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran گروه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اردکان، اردکان، ایران Mostafa Shirmardi مصطفی شیرمردی mshirmardi@ardakan.ac.ir 0000-0001-6627-8468 No Department of Horticultural Science, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran گروه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اردکان، اردکان، ایران Jalal Gholamnezhad جلال غلام‌نژاد jgholamnezhad@ardakan.ac.ir 0000-0001-7291-6489 No Department of Horticultural Science, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran گروه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اردکان، اردکان، ایران