fa تأثیر تنش خشکی روی برخی شاخص‌های کیفی و بیوشیمیایی ژنوتیپ‌های کلزا (.Brassica napus L) رشد گیاهان در شرایط تنش Plant growth under stressful conditions پژوهشي Research <strong>پیشینه پژوهش و هدف: </strong>تنش خشکی مهم‌ترین عامل محدودکننده عملکرد کلزا در مناطق دیم است و انتخاب ارقام متحمل بر اساس شاخص‌های فیزیولوژیک، راهکاری مؤثر برای کاهش این خسارت محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف ارزیابی شاخص‌های کیفی و بیوشیمیایی به‌عنوان بیومارکرهای تحمل و شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل کلزا به خشکی اجرا گردید.&nbsp;<br> <strong>روش‌ها:</strong> آزمایش به‌صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار و در دو سال زراعی اجرا شد. فاکتور اصلی شامل سه رژیم آبیاری (آبیاری کامل، قطع آبیاری از مرحله گل‌دهی و قطع آبیاری از مرحله خورجین‌دهی) و فاکتور فرعی شامل ۱۱ ژنوتیپ کلزا بود. صفات اندازه‌گیری‌شده شامل عملکرد روغن، پروفیل اسیدهای چرب و میزان گلوکوزینولات دانه بود.&nbsp;<br> <strong>نتایج:</strong> تنش خشکی به‌ویژه در مرحله گل‌دهی، کاهش معنی‌دار عملکرد روغن را به‌دنبال داشت. از میان ۱۱ ژنوتیپ مورد بررسی، ارقام Jerome (در تنش پس از خورجین‌دهی) و Saffar (در تنش پس از گل‌دهی) به‌دلیل پایداری بیشتر در حفظ عملکرد روغن و تغییرات محدودتر در پروفیل اسیدهای چرب، به‌عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی شناسایی شدند. در مقابل، رقم Zafar با افزایش ۱۴۸.۷ درصدی اسید اروسیک و کاهش ۳۲.۶ درصدی اسید پالمتیک، حساس‌ترین واکنش بیوشیمیایی را نشان داد. ارقام Julius و RGS003 نیز با وجود حساسیت بیشتر به تنش، در شرایط آبیاری کامل بیشترین عملکرد روغن را تولید کردند.<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی:</strong> تحمل به خشکی در کلزا لزوماً با پتانسیل عملکرد بالا همراه نیست. ژنوتیپ‌های Jerome و Saffar با مکانیسم حفظ پایداری متابولیکی، برای کشت در مناطق مستعد تنش انتهای فصل توصیه می‌شوند، در حالی که ارقام Julius و RGS003 گزینه‌های مطلوبی برای شرایط آبیاری کامل هستند. بنابراین، انتخاب رقم مناسب برای مناطق کم‌آب نیازمند در نظر گرفتن هم‌زمان &laquo;تحمل فیزیولوژیک&raquo; و &laquo;پتانسیل عملکرد&raquo; می‌باشد.<br> &nbsp; <span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="color:black"><b><span style="font-size:10.0pt">Background and Objective: </span></b><span style="font-size:10.0pt">Drought stress is the most important limiting factor for rapeseed yield in dryland areas, and tolerant cultivars based on physical indices are a solution to reduce this assessment. This study aimed to evaluate qualitative and biochemical indices as biomarkers of tolerance and identify drought-tolerant rapeseed genotypes.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="color:black"><b><span style="font-size:10.0pt">Methods: : </span></b><span style="font-size:10.0pt">The experiment was conducted in a split plot in a randomized complete block design with three replications and in two crop years. The main factor included three irrigation regimes (full irrigation, irrigation interruption at flowering stage and irrigation interruption at pod stage) and the subfactor included 11 canola genotypes. The measured traits included oil yield, fatty acid profile and seed glucosinolate content.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="color:black"><b><span style="font-size:10.0pt">Results: </span></b><span style="font-size:10.0pt">Drought stress, especially at the flowering stage, significantly reduced oil yield. Among the 11 genotypes studied, Jerome (under post-flowering stress) and Saffar (under post-flowering stress) cultivars were identified as drought-tolerant genotypes due to their greater stability in maintaining oil yield and limited changes in fatty acid profiles. In contrast, Zafar cultivar showed the most sensitive biochemical response with a 148.7% increase in erucic acid and a 32.6% decrease in palmitic acid. The Julius and RGS003 cultivars, despite being more sensitive to stress, also produced the highest oil yield under full irrigation conditions.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="color:black"><b><span style="font-size:10.0pt">Conclusion: </span></b><span style="font-size:10.0pt">Drought tolerance in canola does not necessarily equate to high yield potential. The Jerome and Saffar genotypes, with their metabolic stability mechanism, are recommended for cultivation in areas prone to late-season stress, while the Julius and RGS003 cultivars are good choices for fully irrigated conditions. Therefore, selecting the right cultivar for water-deficit areas requires simultaneous consideration of &ldquo;physiological tolerance&rdquo; and &ldquo;yield potential.&rdquo;</span><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span><br> &nbsp; کم آبی, دانه روغنی, اسیدهای چرب, رقم, روغن. Water deficit, oilseed, fatty acids, cultivar, oil. 5 6 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2201-1&slc_lang=fa&sid=1 Saber Seifamiri صابر سیف امیری saber.seifamiri@gmail.com 0000-0002-2160-7181 Yes Crop and Horticultural Science Research Department, Ardabil Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Ardabil, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل، ایران Mohammad Seifamiri محمد سیف امیری mohammad.seifamiri@gmail.com 0009-0007-6491-0002 No Department of Agronomy and Plant Breeding, College of Agriculture, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران