fa برهمکنش روش و میزان کاربرد کود فسفره با ماده آلی بر شکل‌های شیمیایی فسفر معدنی در خاک تحت کشت پسته فراهمي آب و عناصر غذایی خاك براي گياه Availability of soil water and nutrients for plant پژوهشي Research <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span b="" lang="AR-SA" lotus="" style="font-family:"><span style="background-color:#ffffff;"><strong>پیشینه پژوهش و هدف: </strong>در خاک‌های آهکی مناطق خشک و نیمه خشک، آگاهی از شکل‌های فسفر می‌تواند در بهینه‌سازی مصرف کودهای شیمیایی و کاهش اثرات مخرب آن‌ها بر محیط زیست راهگشا باشد. هدف از این مطالعه مقایسه دو روش کاربرد سطحی و جایگذاری عمقی سطوح مختلف سوپرفسفات تریپل و کود آلی (کود گاوی) بر شکل‌های فسفر معدنی در لایه زیر سطحی (50-30 سانتی‌متری) خاک می‌باشد.&nbsp;<br> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> پژوهشی در قالب طرح بلوک کاملاً تصادفی به‌صورت فاکتوریل و با سه تکرار انجام شد. تیمارهای کودی شامل چهار سطح کود سوپر فسفات تریپل (0، 200، 400 و 600 کیلوگرم در هکتار) همراه با دو سطح ماده آلی(0 و 30 تن در هکتار) بود که در دو عمق سطحی(20-0 سانتی‌متری) و زیر سطحی (50-30 سانتی‌متری) به مدت چهار سال در شرایط مزرعه جایگذاری شدند. در پایان سال چهارم کوددهی، نمونه‌های خاک از عمق 50-30 سانتی‌متری برداشت و گونه‌های فسفر معدنی با استفاده از روش عصاره‌گیری متوالی، و فسفر قابل استفاده با روش عصاره گیری با بیکربنات سدیم تعیین شدند.&nbsp;<br> <strong>نتایج:</strong> نتایج نشان داد با افزایش سطح کودی میزان فسفر قابل استفاده در هر دو سطح کاربرد کودی افزایش داشت، بیشترین میزان فسفر قابل استفاده نسبت به شاهد در تیمار 600 کیلوگرم در هکتار همراه با ماده آلی در هر دو عمق کاربرد سطحی (41%) و عمقی (42%) مشاهده شد. همچنین نتایج نشان داد که در عمق 30 تا 50 سانتی‌متری خاک، کاربرد عمقی کود سبب افزایش شکل‌های قابل دسترس فسفر خاک شامل فسفر قابل استخراج با آب (70/4%) و فسفر قابل استخراج با بیکربنات سدیم (78/3%) در مقایسه با شاهد شد. در مقابل در عمق 50-30 سانتی‌متری، کاربرد سطحی سوپرفسفات تریپل سبب افزایش شکل‌های نسبتاً در دسترس و غیر قابل دسترس فسفر در خاک شد.&nbsp;<br> <strong>نتیجه‌گیری کلی: </strong>نتایج این تحقیق نشان داد، روش کاربرد کود و اطلاع از اجزای فسفر معدنی می‌تواند ابزار ارزشمندی در تعیین قابلیت دسترسی فسفر برای گیاه پسته را فراهم کند. &nbsp;</span></span></span></span></span></span> <span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Objective</b>: In calcareous soils of arid and semi-arid regions, knowledge of phosphorus (P) forms can be instrumental in optimizing the use of chemical fertilizers and reducing their detrimental effects on the environment. The aim of this study was to compare two methods of surface and subsurface application of different levels of triple superphosphate and organic fertilizer (manure cow) on the forms of inorganic phosphorus in the subsurface layer (30&ndash;50 cm) of the soil. </span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Materials and Methods:</b> The research was conducted as a randomized complete block design in a factorial arrangement with three replications. The fertilizer treatments included four levels of triple superphosphate (0, 200, 400, and 600 kg/ha) combined with two levels of organic matter (0 and 30 ton/ha), which were applied at two depths&mdash;surface (0&ndash;20 cm) and subsurface (30&ndash;50 cm) for four years under field conditions. At the end of the fourth year of fertilization, soil samples were taken from the 30&ndash;50 cm depth. </span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Results:</b> Inorganic phosphorus forms were determined using the sequential extraction method, and available phosphorus was measured by the Olsen method. The results showed that in both fertilizer application methods, with and without organic matter, the phosphorus fractions increased with increasing fertilizer levels. Application of 600 kg/ha triple superphosphate (TSP) notably increased available phosphorus in fertilizer surface (41%) and subsurface (42%) application. The results also indicated that in the 30&ndash;50 cm soil layer, only subsurface application caused a significant increase in labile phosphorus forms, including water-extractable P (by 70.4%) and NaHCO₃-extractable P (by 78.3%) compared to the control. In contrast, at this sampling depth, surface application of TSP led to an increase in moderately labile and non-labile P forms in the soil. </span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Conclusion:</b> The results of this study demonstrated that the fertilizer application method and knowledge of inorganic phosphorus fractions can provide a valuable tool for determining phosphorus availability for pistachio plants.<span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span> جزء‌بندی فسفر معدنی, کاربرد سطحی و زیر سطحی, خاک آهکی, ماده‌آلی, فراهمی فسفر. Organic matter, P Availability, Pi fractionation, Saline calcareous soil, surface and sub-surface application. 9 10 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-370-3&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Abbaszadeh فاطمه عباس‌زاده f.abbaszadeh@agr.uk.ac.ir No Department of Soil Science, College of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان Naser Boroomand ناصر برومند nboroomand@uk.ac.ir No Department of Soil Science, College of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان Majid Hejazi-Mehrizi مجید حجازی مهریزی mhejazi@uk.ac.ir 0000-0002-1561-8933 Yes Department of Soil Science, College of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان