fa تأثیر سطوح مختلف نیتروژن و مولیبدن محلول غذایی بر صفات کمی و کیفی و غلظت نیترات در خیار سبز در محیط آبکشت پژوهشي Research چکیده به‌منظور بررسی تأثیر سطوح مختلف نیتروژن و مولیبدن بر صفات کمی و کیفی و تجمع نیترات در خیار سبز رقم "سلطان" یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی شامل سطوح مختلف نیتروژن (238 و 310 میلی‌گرم در لیتر) و مولیبدن (01/0، 10/0 و 1 میلی‌گرم ‌در ‌لیتر) در سه تکرار در گلخانه دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان در سال 1388 به‌صورت آبکشت به اجرا درآمد. نتایج نشان داد که اثر سطوح مختلف نیتروژن و مولیبدن بر عملکرد و شاخص‌های رشد گیاه شامل میانگین وزن، طول و قطر تک میوه و کلروفیل برگ در سطح احتمال 1% معنی‌دار است. با افزایش میزان نیتروژن محلول غذایی، میزان کلروفیل برگ افزایش ولی عملکرد میوه و میانگین طول، وزن و قطر تک میوه کاهش یافت. افزایش سطح مولیبدن محلول غذایی باعث کاهش شاخص‌های رشد و عملکرد خیار سبز شد. به‌ طوری‌ که بیشترین عملکرد میوه از تیمار حاوی 01/0 میلی‌گرم مولیبدن در لیتر محلول غذایی به‌دست آمد که با تیمار 1/0 میلی‌گرم در لیتر تفاوت معنی‌داری نداشت. ولی در تیمار حاوی 1 میلی‌گرم مولیبدن در لیتر، عملکرد به مقدار زیادی کاهش یافت. اثر سطوح مختلف نیتروژن و مولیبدن محلول غذایی بر غلظت نیترات میوه در سطح 1% معنی‌دار بود. افزایش سطح نیتروژن محلول غذایی، غلظت نیترات را از 1356 به 2122 میلی‌گرم در کیلوگرم بافت خشک میوه خیار سبز افزایش داد که از حد مجاز آن (1500 میلی‌گرم در کیلوگرم بافت خشک میوه) بیشتر بود. افزایش سطح مولیبدن محلول غذایی از 01/0 به 1/0 میلی‌گرم در لیتر بدون تأثیر بر عملکرد، غلظت نیترات را از 1961 به 1703 میلی‌گرم در کیلوگرم بافت خشک میوه کاهش داد. افزایش غلظت نیتروژن محلول غذایی باعث افزایش معنی‌دار غلظت نیتروژن، پتاسیم و کلسیم و کاهش غلطت فسفر، منیزیم و مولیبدن میوه شد. هم‌چنین با افزایش غلظت مولیبدن محلول غذایی، غلظت آهن، منگنز و مولیبدن در میوه افزایش، ولی غلظت مس کاهش یافت. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که افزایش غلظت مولیبدن در محلول غذایی در محیط کشت آبکشت بدون کاهش عملکرد باعث کاهش غلطت نیترات در میوه خیار سبزمی‌شود Abstract In order to study the effects of different levels of nitrogen (N) and molybdenum (Mo) in nutrient solution on quantitative and qualitative traits and nitrate concentration of cucumber (Sultan cv.), a factorial hydroponic-experiment with completely randomized design and three replications was conducted in the greenhouse of Soil Science Department, Zanjan University, in 2009. The concentrations of N in nutrient solution were 238 and 310 mg/L, and Mo was used at the rates of 0.01, 0.1 and 1 mg/L. The results showed that the effects of N and Mo levels were significant (P≤0.01) on plant yield and growth indices such as average weight, length and diameter of fruit and chlorophyll content of leaf. The chlorophyll content of leaf increased but fruit yield and average weight, length and diameter of fruits decreased as the N concentration of the nutrient solution increased. Increasing the Mo level in the nutrient solution decreased the growth indices and yield of cucumber. The highest fruit yield was obtained when the concentration of Mo in the nutrient solution was 0.01 mg/L. But it didn’t have significant difference with 0.1 mg/L treatment. However, the yield decreased significantly as the Mo concentration increased to 1 mg/L. The effects of N and Mo levels of nutrient solution were significant (P ≤ 0.01) on nitrate concentration of the fruits. As the N level of nutrient solution increased, the nitrate concentration of cucumber fruit increased from 1356 to 2122 mg/kg (on dry weight basis), and exceeded the toxicity limit of 1500 mg/L. Increasing the concentration of Mo of the nutrient solution from 0.01 to 0.1 mg/L decreased nitrate concentration of fruits from 1961 to 1703 mg/kg, without decreasing the fruit yield. With an increase in N concentration of the nutrient solution, the fruit concentrations of N, potassium and calcium increased, but those of phosphorus, magnesium and Mo decreased significantly. Also, as the concentration of Mo in the nutrient solution increased, the concentrations of iron, manganese and in fruit increased and that of copper decreased. واژه‌های‌ کلیدی‌: عناصر غذایی، تجمع نیترات، شاخص‌های رشد، خیار گلخانه‌ای Keywords: Mineral nutrients, nitrate concentration, Growth indices, Greenhouse cucumber. 37 49 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-101-3&slc_lang=fa&sid=1 S. Beigi سمیه بیگی s.beige1362@yahoo.com Yes A. Golchin احمد گلچین No S. Shafiei سعید شفیعی No