fa اثر شوری و کلسیم تکمیلی بر رشد رویشی، عملکرد میوه و غلظت برخی عناصر در توت فرنگی در کشت بدون خاک پژوهشي Research چکیده غلظت بهینه کلسیم در خاک‌های شور عامل مهمی در کنترل شدت سمیت برخی یون‌ها است، مخصوصاً در گیاهانی که به آسیب کلر و سدیم حساس هستند. به منظور بررسی اثر شوری و کلسیم تکمیلی بر رشد رویشی، عملکرد میوه و غلظت برخی عناصر غذایی در ریشه، شاخساره و میوه توت فرنگی (Fragaria ananaassa Duch) رقم سلوا، تحقیقی گلخانه‌ای در محیط کشت بدون خاک، به‌صورت فاکتوریل 5×3 در قالب طرح کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل سه سطح شوری (صفر، 20 و 40 میلی‌مولار از منبع کلرید سدیم) و پنج سطح کلسیم تکمیلی (صفر، 5 و 10 میلی‌مولار از طریق افزودن به محلول غذایی، 5/0 و 1 درصد به صورت محلول پاشی از منبع کلرید کلسیم) بود. نتایج نشان داد که افزودن کلرید سدیم به محلول غذایی بر وزن خشک ریشه، شاخساره و وزن تازه میوه تأثیر منفی گذاشت و کاهش وزن خشک شاخساره و میوه بیشتر از ریشه بود. کاربرد کلسیم تکمیلی نه تنها سبب بهبود رشد رویشی و عملکرد میوه نگردید، بلکه سبب کاهش آنها نیز شد. تیمار کلرید سدیم (شوری) سبب افزایش غلظت سدیم ریشه، شاخساره و میوه گردید و کاربرد سطوح 5 و 10 میلی‌مولار کلسیم تکمیلی غلظت سدیم ریشه را کاهش داد. با افزودن شوری به محلول غذایی، غلظت کلسیم شاخساره در برخی تیمارها کاهش پیدا کرد، اما غلظت کلسیم ریشه و میوه تحت تأثیر قرار نگرفت. کاربرد کلسیم تکمیلی سبب افزایش غلظت کلسیم در همه اندام‌های توت فرنگی گردید. با کاربرد کلرید سدیم، غلظت پتاسیم در ریشه کاهش، اما در میوه افزایش یافت و در شاخساره تحت تأثیر قرار نگرفت. غلظت پتاسیم ریشه در حضور کلسیم تکمیلی تغییر نکرد. غلظت پتاسیم شاخساره فقط در کاربرد تنهای کلسیم تکمیلی کاهش پیدا کرد و غلظت پتاسیم میوه با کاربرد کلسیم تکمیلی افزایش نشان داد. با کاربرد شوری و کلسیم تکمیلی غلظت منیزیم ریشه در تمام تیمارهای آزمایش و غلظت منیزیم شاخساره در برخی تیمارها در مقایسه با شاهد کاهش نشان داد. به طور کلی، کاربرد کلسیم تکمیلی با وجود این‌که سبب افزایش غلظت کلسیم در اندام‌های مختلف گیاه شد اما در کاهش اثرات منفی شوری بر رشد رویشی و عملکرد میوه توت فرنگی مؤثر نبود. Abstract Optimum level of calcium (Ca) in saline soils is a critical factor in controlling the toxic effect of some ions, especially in plants sensitive to sodium (Na) and chlorine (Cl) damage. To evaluate the effect of salinity and supplementary calcium (S-Ca) on vegetative growth, fruit yield and concentration of some nutrients in roots, shoots, and fruits of strawberry (Fragaria ananaassa Duch) cv. Selva, a greenhouse experiment was carried out in 5×3 factorial experiment arranged in a completely randomized design with three replications. Treatments included three levels of salinity (0, 20, and 40 mM as NaCl) and five levels of supplementary Ca (0, 5, and 10 mM added to nutrient solution, 0.5 and 1% foliar application as CaCl2). The results showed that addition of NaCl to nutrient solution, negatively affected root and shoot dry weight and fruit fresh weight. Reduction of shoot dry weight and fruit fresh weight were higher than those of roots. Application of S-Ca not only did not improve the vegetative growth and fruit yield, but rather decreased them. Salinity (NaCl) treatments increased the concentration of Na in roots, shoots and fruits but application of 5 and 10 mM S-Ca levels decreased Na concentration in roots. By addition of NaCl to nutrient solution, the shoot Ca concentration was decreased in some treatments, but roots and fruits’ Ca concentration was not affected. Application of S-Ca increased Ca concentration in all organs of strawberry plants. By application of NaCl, potassium (K) concentration was decreased in roots, but increased in fruits and was not affected in shoots. K concentration did not change in roots in the S-Ca applied treatments, but decreased in shoots and increased in fruits. Simultaneous application of salinity and S-Ca decreased roots’ magnesium concentration in all treatments and shoots and fruits’ concentration in some treatments. In general, although supplementary Ca increased its concentration in different plant organs, but was not effective in alleviation of the negative effects of salinity on vegetative growth and fruit yield of strawberry plants. واژه‌های کلیدی: توت فرنگی، کشت بدون خاک، کلرید سدیم، عناصر پر مصرف Keywords: Strawberry, Soilless culture, Sodium chloride, Macro nutrients. 51 63 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-369-3&slc_lang=fa&sid=1 F. Mazloomi فرهاد مظلومی fmazloomi@gmail.com Yes A. Ronaghi عبدالمجید رونقی No N. Karimian1 نجفعلی کریمیان No