fa مقایسه اثر کاربرد لجن فاضلاب و کود شیمیایی بر عملکرد و غلظت برخی عناصر غذایی در گیاه اسفناج (Spinosa olerace L.) در سه بافت یک خاک آهکی پژوهشي Research چکیده افزودن لجن فاضلاب به خاک سبب افزایش ماده آلی خاک می‌شود، که ضمن بهبود ویژگی‌های فیزیکی خاک می‌تواند در تأمین بخشی از عناصر غذایی مورد نیاز گیاه مؤثر باشد. به منظور مقایسه اثر کاربرد لجن فاضلاب با کود شیمیایی بر عملکرد و غلظت برخی عناصر غذایی پر مصرف و کم مصرف در گیاه اسفناج، آزمایشی در شرایط گلخانه به صورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتور اول شامل لجن فاضلاب (صفر، 10، 20، 40 و 80 گرم در کیلوگرم) و فاکتور دوم بافت خاک (لوم رسی، لوم شنی و شنی) بود. یک تیمار کود شیمیایی نیز برای مقایسه با لجن فاضلاب تهیه گردید. نتایج نشان داد که افزایش سطوح لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار وزن اندام هوایی گیاه اسفناج در سه بافت خاک شد. کاربرد کلیه سطوح لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار غلظت نیتروژن، فسفر، آهن، روی، مس و منگنز در اندام هوایی گیاه شد. غلظت هیچیک از عناصر غذایی در اسفناج با کاربرد لجن فاضلاب به حد سمی نرسید و غلظت کادمیم و سرب در اندام هوایی گیاه با کاربرد لجن فاضلاب قابل اندازه‌گیری نبود. هرچند در صورت استفاده مکرر و بخصوص کاربرد سطوح بالای لجن فاضلاب، اندازه‌گیری و ردیابی غلظت کادمیم و سرب در گیاه ضروری است. اثر تیمار کود شیمیایی در افزایش عملکرد گیاه و غلظت عناصر غذایی کمتر از سطوح 40 و 80 گرم لجن فاضلاب در کیلوگرم خاک بود. با توجه به کمبود آهن و روی در خاک‌های آهکی، کاربرد لجن فاضلاب می‌تواند روش مؤثری برای مقابله با کمبود این عناصر باشد. قبل از هر گونه توصیه کاربرد لجن فاضلاب، نتایج این تحقیق بایستی در شرایط مزرعه نیز تأیید گردد. Abstract Addition of sewage sludge (SS) in soil causes increasing soil organic matter, which in turn improves soil physical properties, and could supply part of the nutrients required by plants. For comparison of SS application and chemical fertilizer treatment (CFT) on yield and concentration of some macro and micro nutrients in spinach, a greenhouse factorial experiment, arranged in a completely randomized design (CRD), was conducted with three replications. The first factor included SS levels (0, 10, 20, 40 and 80 gr kg-1) and the second factor was soil textural classes (clay loam, sandy loam and sandy). A CFT was also used to compare its affect with that of SS levels. Results showed that addition of all levels of SS caused significant increase in the weight of spinach shoots in three soil textures. Application of all SS levels caused significant increase of nitrogen (N), phosphorous (P), iron (Fe), zinc (Zn), copper (Cu) and manganese (Mn) concentration in spinach shoots. With SS application, none of the nutrients’ concentration in spinach reached the toxic level. The amounts of cadmium (Cd) and lead (Pb) were not detectable in shoots. However, in frequent application of SS, especially at high levels, it is necessary to measure and detect these elements in plants. Effect of fertilizer in increasing yield and concentration of nutrients was less than the 40 and 80 gr kg-1 SS treatments. Considering the Fe and Zn deficiency in calcareous soils, application of SS can be effective for combating this deficiency. Prior to any recommendation of SS application, the results of this research need to be verified under field conditions. واژه‌های‌ کلیدی‌: لجن فاضلاب، کود شیمیایی، خاک آهکی، اسفناج، عناصر غذایی پرمصرف و کم مصرف Keywords: Sewage sludge, Chemical fertilizer, Calcareous soil, Spinach, Macro and micro nutrients. 65 74 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-335-4&slc_lang=fa&sid=1 H. R Boostani حمید رضا بوستانی hamidboostani@gmail.com Yes A. Ronaghi عبدالمجید رونقی No