fa تأثیر کاربرد کلسیم و پتاسیم بر مصرف آب و عملکرد میوه گوجه‌فرنگی در کشت هیدروپونیک با توزیع دینامیک و غیر یک‌نواخت املاح پژوهشي Research یکی از مشکلات توزیع غیریک‌نواخت املاح در محیط ریشه، سمیت سدیم و کاهش جذب برخی عناصر، به ویژه کلسیم و پتاسیم، توسط بخشی از ریشه است که در محیط شور رشد می‌کند. این فرضیه وجود دارد که در این سیستم‌ها، افزودن پتاسیم و کلسیم به محلول شور می‌تواند خسارت شوری را کاهش دهد. بر همین اساس، این پژوهش به منظور ارزیابی تأثیر کاربرد کلسیم و پتاسیم بر عملکرد میوه، مصرف آب و محصول بر قطره (CPD) گوجه‌فرنگی رقم فالکاتو (Lycopersicon esculentum var. Falcato F1) در سیستم هیدروپونیک با توزیع دینامیک و غیر یک‌نواخت نمک در محیط ریشه انجام شد. در این پژوهش، ریشه‌های گوجه‌فرنگی به دو قسمت تقریباً مساوی تقسیم شدند و نیمی از آنها در محلول غذایی قرار گرفتند. در نیمه دوم سیستم ریشه، محلول 40 میلی‌مولار کلرید سدیم به تنهایی (N) یا همراه با کلرید پتاسیم 6 میلی‌مولار (Nk)، کلرید کلسیم 4 میلی‌مولار (Nc)، ترکیب نمک‌های کلرید کلسیم و کلرید پتاسیم (به ترتیب 2 و 3 میلی‌مولار) (Nck) و محلول غذایی نیم جانسون (Nj/2) قرار داشت. در تیمار شاهد، دو طرف ریشه در محلول غذایی جانسون کامل (C) قرار گرفت. در کلیه تیمارها، هر هفت روز یکبار، دو قسمت ریشه هر گیاه بین دو طرف محیط کشت جابجا می‌شد. نتایج نشان داد که اعمال شوری 40 میلی‌مولار در یک طرف ریشه باعث کاهش وزن تر و خشک ریشه و شاخساره، ارتفاع شاخساره، قطر ساقه، تعداد برگ و عملکرد میوه در مقایسه با شاهد شد. با افزودن کلسیم، کلسیم+پتاسیم و نیز محلول غذایی نیم جانسون به محیط نیمه شور ریشه، رشد شاخساره، ریشه و عملکرد میوه نسبت به تیماری که یک طرف ریشه در معرض شوری 40 میلی‌مولار کلرید سدیم بود به طور معنی‌داری افزایش یافت. در مقابل، افزودن پتاسیم به محیط نیمه شور ریشه در این سیستم نتوانست آثار زیان‌بار شوری بر گیاه را کاهش دهد و حتی باعث کاهش جزئی عملکرد میوه شد. اعمال شوری 40 میلی‌مولار کلرید سدیم در یک طرف محیط ریشه باعث کاهش معنی‌دار مصرف آب گیاه شد. افزودن کلسیم، کلسیم+پتاسیم و محلول غذایی نیم جانسون باعث افزایش معنی‌دار CPD شد. افزودن کلسیم، کلسیم+پتاسیم و هم‌چنین محلول غذایی نیم جانسون در سیستم توزیع دینامیک و غیریک‌نواخت نمک در محیط ریشه به ترتیب باعث جایگزینی 48، 43 و 43 درصد آب شور به جای محلول غذایی شد. بر اساس نتایج پژوهش حاضر، در سیستم توزیع دینامیک و غیریک‌نواخت املاح در محیط ریشه، در صورت کاربرد کلسیم در محلول شور، می‌توان حدود نیمی از آب مصرفی گیاه را با آب شور جایگزین نمود بدون آن ‌که عملکرد میوه کاهش معنی‌داری نسبت به شاهد داشته باشد. One of the problems for unequal distribution of salts in the root media is toxicity of sodium (Na) and reduced uptake of some nutrients, particularly calcium (Ca) and potassium (K), by the roots growing in the saline section. There is a hypothesis that addition of Ca and K to these systems might alleviate salt-induced damages to plants. This study was carried out to evaluate the effect of Ca and K application on fruit yield, water use and crop per drop (CPD) of tomato (Lycopersicon esculentum var. Falcato F1) plants grown in a hydroponic system with unequal distribution of salts in the root media. Tomato roots were divided into two equal splits and one half was immersed in the full Johnson nutrient solution. In the other root half, 40 mM NaCl solution, alone or in combination with KCl (6 mM), CaCl2 (4 mM), K+Ca (3+2 mM) or half-strength Johnson nutrient solution, was applied. A control treatment was also used in which both root splits were immersed in the Johnson nutrient solution (C). The root splits were exchanged every 7 days. Results showed that addition of 40 mM NaCl in one side of the root media resulted in reduction of fresh and dry weight of root and shoot, stem diameter, shoot height, number of leaves and fruit yield of tomato in comparison with the control treatment. Addition of Ca, K+Ca and half-strength Johnson nutrient solution to the saline part of the root media increased significantly the root and shoot growth and fruit yield of tomato compared with the sole application of saline solution. In contrast, addition of K could not alleviate the adverse effects of salinity and even reduced the fruit yield. Application of 40 mM NaCl in one side of the root media reduced significantly the plant water use. Addition of Ca, K+Ca and half-strength Johnson nutrient solution to the saline part of the root media resulted in significant increase in CPD. Addition of Ca, K+Ca and half-strength Johnson nutrient solution caused replacement of 48, 43 and 43% of nutrient solution with saline water, respectively. According to the results of this study, in case of dynamic and non-uniform distribution of salts in the root media, by addition of Ca to the saline solution, it would be possible to replace about half of the crop water demand with saline water, with no significant fruit yield reduction. واژه‌های‌ کلیدی‌: شوری موضعی، گوجه‌فرنگی، هیدروپونیک، کلسیم، پتاسیم Keywords: Local salinity, Tomato, Hydroponic, Calcium, Potassium. 11 24 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-630-2&slc_lang=fa&sid=1 M. Koushafar محمد کوشافر mkmkmkfar@yahoo.com Yes A.H. Khoshgoftarmanesh امیرحسین خوشگفتارمنش No A.A. Moezzi عبدالامیر معزی No M. Mobli مصطفی مبلی No