fa باززایی غیرمستقیم پروانش (Catharanthus roeus L.) از طریق کشت ریزنمونه‌های برگ و ترکیبات مختلف تنظیم کننده‏های رشد گیاهی پژوهشي Research پروانش Catharanthus roeus L.)) گیاهی است از خانواده آپوسیناسه و حاوی بیش از 130 نوع آلکالوئید ایندولی ترپنوئیدی (TIAs) ازجمله دو آلکالوئید دایمری وین‏بلاستین و وین‏کریستین که دارای خاصیت ضد تومور بوده و برای درمان بسیاری از سرطان‏ها به کار می‌روند. به همین دلیل، تاکنون تحقیقات زیادی در زمینه تولید این داروها از طریق کشت بافت گیاهی صورت گرفته است. در این پژوهش، با هدف تعیین بهترین ترکیب هورمونی در محیط کشت آزمایشگاهی برای باززایی غیرمسقیم گیاه پروانش، 25 ترکیب هورمونی برای تولید کالوس از ریزنمونه برگ و هفت تیمار برای باززایی کالوس‏ها در نظر گرفته شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر تیمارهای هورمونی مختلف در تولید کالوس از ریزنمونه برگ در سطح 1% معنی‌دار است. تیمارهای 1/0 و 5 میلی‌گرم در لیتر BAP و NAA به ترتیب علاوه بر تولید کالوس فراوان، ریشه زیادی نیز تولید کردند. در بین تیمارها، محیط‌های غذایی حاوی زغال فعال برای تولید کالوس و محیط‌های بدون زغال برای باززایی مناسب تشخیص داده شدند. به طور کلی، نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که باززایی غیر مستقیم ریزنمونه برگ، به‏دلیل دشواری در باززایی کالوس‌ها، احتمال وقوع جهش سوماکلونال و تولید شاخه‌‌های کمتر، برای ریزازدیادی گیاه پروانش روشی مناسب نمی‏باشد، اما از این روش می‏توان برای تولید برخی متابولیت‏های ثانویه بهره جست. Periwinkle (Catharanthus roseus L.) belongs to the Apocynaceae family and accumulates more than 130 terpenoid indole alkaloids (TIAs), of which two dimeric alkaloids Vinblastine and Vincristine have antineoplastic activity and are useful for treatment of various cancers. Therefore, the production of these drugs has been emphasized in plant tissue culture. In this research, 25 treatments of plant growth regulators to produce callus from leaf explants and seven treatments for regeneration of calli were considered. Analysis of variance showed that the effect of different hormonal treatments in the production of callus from leaf explants is significant (P<0.01). Application of 0.1 mg/L BAP and 5 mg/L NAA in nutrient media produced a lot of calli and roots. In addition, nutrient media containing activated charcoal and without it were found to be suitable for production of callus and regeneration, respectively. In conclusion, the results showed that indirect regeneration of leaf explants is not a suitable method for micropropagation of periwinkle due to difficult regeneration of callus, probability of mutation and lower number of produced branches. But this method can be utilized for production of secondary metabolites. واژه‌های‌ کلیدی‌: پروانش، ریزازدیادی، باززایی غیرمستقیم، کالوس، ریزنمونه برگ، تنظیم کننده‏های رشد Keywords: Periwinkle, Micropropagation, Indirect regeneration, Callus. 35 46 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-644-3&slc_lang=fa&sid=1 M. Talebi مجید طالبی mtalebi@cc.iut.ac.ir Yes F. Eatesam فروغ اعتصام No B.E. Sayed-Tabatabaei بدرالدین ابراهیم سیدطباطبایی No