fa تأثیر شوری آب آبیاری بر صفات ریشه دو رقم حساس و مقاوم به شوری گندم و ارتباط آن با عملکرد دانه در شرایط گلخانه پژوهشي Research به منظور مطالعه اثر شوری بر ویژگی‌های ریشه و عملکرد دو رقم گندم، آزمایشی در گلخانه تحقیقاتی پژوهشکده کشاورزی، پزشکی و صنعتی کرج به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتور اول شامل رقم حساس (تجن) و رقم مقاوم به شوری (بم) گندم و فاکتور دوم تنش شوری در چهار سطح (6، 8، 10 و 12 دسی‌زیمنس بر متر) بود. در هر تیمار، 10 روز پس ازگرده افشانی، تغییرات صفاتی مانند وزن خشک ریشه، وزن خشک ساقه، نسبت ریشه به اندام هوایی و حجم و سطح ریشه بررسی شد. نتایج نشان داد که تنش شوری تأثیر معنی‌داری بر وزن خشک ریشه و حجم و سطح ریشه داشت به نحوی که با افزایش شوری آب آبیاری، میانگین صفات مذکور کاهش یافت. میزان کاهش نسبت ریشه به اندام هوایی با افزایش شوری از 6 به 8 دسی‌زیمنس بر متر به ترتیب برای ارقام تجن و بم 1/35 درصد و 2/8 درصد بود. نتایج نشان داد که بخش زیادی از تغییرات عملکرد دانه مربوط به تغییرات وزن خشک ریشه در هر بوته است. لذا، همانطور که رقم بم در کلیه تیمار‌های شوری از وزن خشک ریشه بیشتری برخوردار بود، بیشترین عملکرد دانه نیز در همین رقم به‌دست آمد. هم‌چنین کمترین عملکرد دانه در رقم تجن و در شوری 12 دسی‌زیمنس بر متر مشاهده گردید که با کمترین وزن خشک ریشه همراه بود. همبستگی نزدیکی بین سطح و حجم ریشه با وزن خشک ریشه و به دنبال آن با عملکرد دانه وجود داشت. لذا، با بررسی صفات مورد مطالعه در این آزمایش می‌توان بخش اعظمی از صفات مرتبط با حساسیت یا تحمل به تنش شوری ارقام گندم را به ویژگی‌های ریشه آنها نسبت داد. In order to assess the effect of salinity on root traits and yield of two wheat cultivars, an experiment was conducted in Agricultural, Medical and Industrial Research School, Nuclear Science and Technology Research Institute, Karaj, Iran, using factorial experiment based on complete randomized design with 3 replications. The first factor included sensitive wheat cv. (Tajan) and tolerant cv. (Bam) and the second factor was salinity stress at four levels (6, 8, 10 and 12 dS/ m). In each treatment, 10 days after anthesis, the variation of root dry weight, shoot dry weight, root/stem ratio, and root area and volume were analyzed. The results showed significant reduction (P≤0.01) in root dry weight, root area and root volume per plant. Root/shoot dry weight ratio decreased 35.1% and 8.2% in Tajan and Bam cultivars, respectively, at 8 dS/m compared to 6 dS/m. Results revealed that grain yield per plant was affected by root dry weight, as the highest grain yield was observed in Bam cultivar. Increased grain yield in this cultivar was due to higher root dry weight. Also, Tajan cultivar had the lowest grain yield and root dry weight in 12 dS/m treatment. There were positive correlations among root surface and volume with root dry weight and therefore with grain yield. Therefore, based on the parameters studied in this experiment, it can be stated that a large part of the traits associated with sensitivity or tolerance of wheat cultivars to salinity could be attributed to their roots’ characteristics. واژه‌های‌ کلیدی‌: شوری، حجم ریشه، سطح ریشه، نسبت ریشه به اندام هوایی Keywords: Salinity, Root volume, Root surface, Root/shoot ratio. 95 107 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-292-6&slc_lang=fa&sid=1 A. Borzouei اعظم برزوئی aborzouei@gmail.com Yes M. Kafi محمد کافی No H.R. Khazaei حمید رضا خزاعی No M.A. Mousavi Shalmani میراحمد موسوی شلمانی No