fa تأثیر تغذیه نیکل و منبع نیتروژن بر رشد و عملکرد کاهو در محیط آبکشت پژوهشي Research نیکل از جدیدترین عناصر غذایی ضروری شناخته شده برای گیاهان عالی می‌باشد. اما هنوز در مورد آثار این عنصر بر رشد گیاهان مختلف و متابولیسم نیتروژن در آنها اطلاعات زیادی وجود ندارد. در این پژوهش، اثر برهمکنش تغذیه نیکل و منبع نیتروژن بر عملکرد و تجمع نیترات در کاهو (Lactuca sativa L. cv. Baker) بررسی شد. به این منظور، آزمایشی گلخانه‌ای در محیط آبکشت با تیمارهای نیکل در دو سطح (صفر و 04/0 میکرومولار از منبع کلرید نیکل) و نیتروژن در سه سطح (5، 10 و 20 میلی-مولار از دو منبع اوره و نیترات آمونیوم) اجرا شد. گیاهچه‌های کاهو شش هفته پس از انتقال به محلول‌های غذایی برداشت شدند و وزن تر ریشه و شاخساره، غلظت نیتروژن کل و غلظت نیترات و آهن شاخساره تعیین شد. نتایج نشان داد که بوته‌های رشد کرده در محلول غذایی حاوی نیترات آمونیوم از رشد بیشتری در مقایسه با محلول غذایی حاوی اوره برخوردار بودند. افزودن نیکل در محلول غذایی حاوی اوره، سبب افزایش معنی‌دار عملکرد گیاه شد. غلظت نیترات شاخساره کاهو در بوته‌های رشد کرده در محلول غذایی حاوی نیترات آمونیوم بیشتر از بوته‌های تغذیه شده با اوره بود. در مقابل، افزودن نیکل سبب کاهش معنی‌دار غلظت نیترات شاخساره کاهو شد. غلظت آهن شاخساره نیز در بوته‌های رشد کرده در محلول غذایی حاوی اوره با افزودن نیکل افزایش یافت. افزودن نیکل به محلول غذایی حاوی اوره سبب افزایش معنی‌دار غلظت نیتروژن کل شاخساره شد. در حالی‌که تغذیه نیکل تأثیری بر غلظت نیتروژن کل شاخساره در بوته‌های تغذیه شده با نیترات آمونیوم نداشت. تغذیه گیاهان با غلظت کم نیکل، به ویژه به هنگام کاربرد اوره، سبب افزایش عملکرد گیاه شد. هم‌چنین، مصرف این محصول توسط انسان با خطر کمتری همراه است، زیرا کاربرد نیکل سبب کاهش معنی‌دار غلظت نیترات شاخساره کاهو شد. Nickel (Ni) is the most recently discovered essential element for higher plants. But there is limited information about the effect of this element on yield and nitrogen (N) metabolism of different plants. In this research, the interaction of Ni supplement and N source was studied on nitrate accumulation and growth of lettuce (Lactuca sativa L. cv. Baker) in solution culture. In a greenhouse experiment, lettuce plants were exposed to two Ni levels (0 and 0.04 µM in the form of NiCl2) and three N levels (5, 10, and 20 µM in the form of urea and ammonium nitrate). The plants were harvested 6 weeks after transplanting and the fresh weight of shoots and roots, total N concentration, nitrate concentration and Fe content of shoots were determined. The results indicated that shoot and root fresh weight of nitrate-fed plants were higher than urea-fed plants. Ni nutrition significantly enhanced the yield of urea-fed plants. The shoot nitrate concentration in nitrate-fed plants was significantly greater in comparison with urea-fed plants. On the other hand, nitrate concentration in the shoots of lettuce plants decreased significantly with Ni nutrition. Ni supplementation in urea-fed plants increased the shoot Fe content. The shoot concentration of total-N in the urea-fed plants increased with the Ni supplement. While, Ni had no significant effect on shoot concentration of total-N in the nitrate-fed plants. Addition of low levels of Ni to the nutrient solution, particularly to the urea-containing solution, improved the yield of lettuce. In addition, these plant leaves are safer for human consumption because the shoot nitrate content is significantly reduced by application of Ni. اوره، عناصر کم‌مصرف، نیترات، نیکل Urea, Micronutrients, Nitrate, Nickel 53 62 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-220-3&slc_lang=fa&sid=1 F. Hosseini فاطمه حسینی f.hossein@ag.iut.ac.ir Yes A.H. Khoshgoftarmanesh امیرحسین خوشگفتارمنش No M. Afyuni مجید افیونی No