fa تأثیر مصرف بهینه کود بر غلظت عناصر غذایی و نسبت مولی اسید فیتیک به روی در ارقام ایرانی لوبیا قرمز در مراحل مختلف تکامل دانه پژوهشي Research اسید‌ ‌فیتیک،‌ شکل عمده فسفر آلی ذخیره‌ای در‌ دانه غلات و حبوبات بوده و توانایی زیادی برای تشکیل کمپلکس با فلزات و برخی یون‌های معدنی نظیر آهن، روی و‌ کلسیم دارد. در نتیجه، این عناصر را به صورت کمپلکس‌های غیر محلول در‌ آورده و قابلیت جذب آنها را برای انسان کاهش می‌دهد. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات نسبت مولی اسید فیتیک به روی و غلظت عناصر غذایی در ارقام مختلف لوبیا قرمز در شرایط مصرف بهینه کود (بر اساس نتایج آزمون خاک) و در چند دوره زمانی بعد از گل‌دهی‌ در گلخانه اجرا گردید. تیمارهای مورد آزمایش شامل‌ پنج رقم لوبیا قرمز (اختر، ناز، درخشان، گلی و صیاد)، با دو سطح کودی (شاهد و مصرف بهینه عناصر) و سه مقطع زمانی (12، 22 و 32 روز بعد از گل‌دهی، به ترتیب T1، T2 و T3) در قالب آزمایش فاکتوریل با طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی بود. صفات مورد بررسی غلظت عناصر غذایی فسفر، پتاسیم، آهن و روی و نیز نسبت مولی اسید فیتیک به روی در‌ دانه ارقام مختلف لوبیا بود. نتایج تجزیه واریانس نشان‌ داد که تأثیر رقم، کود و زمان بر غلظت روی، آهن، پتاسیم، فسفر و نسبت مولی اسید فیتیک به روی دانه در سطح 1% معنی‌دار بود. هم‌چنین، بیشترین غلظت روی در رقم گلی در زمان T3 اندازه‌گیری شد. نسبت مولی اسید فیتیک به روی در تیمار مصرف بهینه کود در زمان‌های T1، T2 و T3 در رقم گلی به ترتیب 1/11، 49/10 و 99/7 به‌دست آمد. به‌طور کلی نتایج این پژوهش نشان داد که مصرف بهینه کود موجب کاهش نسبت مولی اسید فیتیک به روی گردید که این امر می‌تواند در ارتقای سطح سلامت افراد جامعه از طریق بهبود قابلیت جذب عناصر غذایی مورد نیاز انسان مؤثر باشد. بررسی‌های بیشتر در شرایط مزرعه توصیه می‌گردد. Phytic acid is the main source of organic phosphorus in grains of legumes and cereals. It has great ability of bonding with metals and minerals such as iron, zinc and calcium. As a result, the solubility of these elements and their absorption capability by human will be reduced. This greenhouse research was carried out with the aim of studying the variations of phytic acid to zinc molar ratio and evaluation of nutrients’ concentration in different varieties of red bean (Phaseolus calcaratus L.) under balanced fertilization conditions (based on soil test) in different timings after flowering stage. Treatments included: 5 varieties of red bean (Akhtar, Naz, Derakhshan, Goli and Sayyad), two levels of fertilizer (control and balanced fertilization) and 3 times of sampling (12, 22 and 32 days after flowering T1, T2 and T3, respectively) in a factorial arrangement with complete randomized blocks design. Phosphorous, potassium, iron and zinc concentration and phytic acid to zinc molar ratio in grains of different red bean cultivars were determined. The results of analysis of variance showed that the effect of cultivar, fertilizer and sampling time on concentration of zinc, iron, potassium, phosphorous and phytic acid to zinc molar ratio in grain was significant (P<0.01). Also, the highest concentration of zinc in grain was measured in Goli cultivar at T3 timing. The phytic acid to zinc molar ratio in balanced-fertilization treatment was recorded for Goli cultivar at T1, T2 and T3 timings as 11.1, 10.49 and 7.99, respectively. In general, the results of this research showed that balanced fertilization reduced phytic acid to zinc molar ratio. This can be effective in enhancing humans’ health by improving the absorption capability of required nutrients. More investigations under field conditions are recommended. تشکیل کمپلکس، تغذیه متعادل، عناصر غذایی، فسفر آلی Complex formation, Balanced fertilization, Nutrients, Organic phosphorus. 73 84 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-204-2&slc_lang=fa&sid=1 B. Motesharezadeh بابک متشرع زاده moteshare@ut.ac.ir Yes Gh.R. Savaghebi غلامرضا ثواقبی No