fa بررسی کارآیی جذب و مصرف روی در ارقام مختلف گندم در شرایط گلخانه‌ای پژوهشي Research امروزه برای ارزیابی کارآیی تغذیهای گیاهان تأکید زیادی بر استفاده از بسترهای بدون خاک در کشتهای گلخانهای می‌شود. به منظور بررسی کارآیی جذب و مصرف روی در ارقام مختلف گندم، آزمایشی در قالب طرح آماری کاملاً تصادفی به صورت فاکتوریل و در سه تکرار اجرا گردید. به منظور بررسی کارآیی جذب روی (ZACE)، کارآیی مصرف روی (ZUTE)، کارآیی روی محاسبه شده (CZE) و روی‌کارآیی اندام هوایی(SZE)، 20 رقم مختلف گندم (داراب، هیرمند، بیات، کاوه، نوید، دز، شعله، گلستان، آریا، آزادی، رسول، مرودشت، اترک، اینیا، کرج1، کرج 2، مغان1، شیراز، نیک نژاد، هامون) در بستر شنی با محلول غذایی حاوی 5 میلی-گرم روی بر کیلوگرم (+Zn) و فاقد روی (-Zn) کاشته شدند. نتایج نشان داد که ارقام گندم از نظر روی‌کارآیی (ZE) و کارآیی جذب و مصرف روی در ریشه و شاخساره متفاوت بودند. رقم هامون بیشترین ZE و رقم هیرمند کمترین ZE را در بین ارقام دارا بودند. ZACE در شاخساره رابطه معنی‌داری با ZE ارقام گندم داشت. به طوری که در رقم روی‌کارآی هامون، ZACE در شاخساره بیشتر از رقم غیرکارآی هیرمند بود. ارقام نوید (67/3%) و اینیا (98/3%) کمترین و رقم مرودشت (58/10%) بیشترین ZUTE در شاخساره را به خود اختصاص دادند. نتایج نشان داد که بین ZE و CZE رابطه معنی‌دار (01/0P<) وجود داشت. ارقام مرودشت (643%) و آریا (158%) به ترتیب بیشترین و کمترین CZE را در بین سایر ارقام به خود اختصاص دادند. به طور کلی، در محیطهای گلخانهای می‌توان با استفاده منظم از محلول‌های غذایی و ایجاد یک محیط یک‌نواخت، بسیاری از نیازهای مربوط به جداسازی و انتخاب ژنوتیپ‌های گیاهی مقاوم به کمبود روی را برطرف ‌کرد. Recently, great emphasis has been placed on using soilless media in greenhouse culture for evaluation of plant nutritional efficiency. A factorial experiment, in a completely randomized design with three replications, was conducted to categorize wheat genotypes according to their Zn acquisition efficiency (ZACE) and Zn utilization efficiency (ZUTE). To study the Zn acquisition and utilization efficiencies, calculated Zn efficiency (CZE) and shoot Zn efficiency (SZE), 20 wheat genotypes (Darab, Hirmand, Bayat, Kaveh, Navid, Dez, Sholeh, Golestan, Aria, Azadi, Rasoul, Marvdasht, Atrak, Inia, Karaj-1, Karaj-2, Moghan-1, Shiraz, Nik Nezhad and Hamoon) were grown in sand culture that was supplied with nutrient solution including Zn (5 mg/kg) and without Zn (0 mg/kg). The results showed that wheat genotypes were varying in shoot Zn efficiency, root and shoot Zn utilization as well as acquisition efficiency. Hamoon genotype was the most Zn-efficient and Hirmand was the most Zn-inefficient genotype under zinc deficiency condition. Shoot ZUTE showed significant relation with ZE and Hamoon (Zn‌-‌efficient) and Hirmand (Zn-inefficient) showed the highest and the lowest shoot ZACE, respectively. Furthermore, Navid (3.67%) and Inia (3.98%) genotypes contained the lowest and Marvdasht (10.58%) the highest shoot ZUTE. Results showed that there was significant relationship (P<0.01) between ZE and CZE. Marvdasht (643%) and Aria (158%) genotypes had the highest and the lowest CZE among other genotypes, respectively. In general, in greenhouse environment, uniform and regular use of nutrient solution can meet factors required for screening and selection of resistant genotypes to Zn-deficiency. ژنوتیپ گندم، روی‌کارآیی، کارآیی روی محاسبه شده، محلول غذایی Wheat genotype, Calculated zinc efficiency, Nutrient solution. 17 32 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-639-2&slc_lang=fa&sid=1 S. Baghban-Tabiat سمیرا باغبان طبیعت No M.H. Rasouli-Sadaghiani میرحسن رسولی صدقیانی m.rsadaghiani@urmia.ac.ir Yes