fa اثر شرایط رطوبتی خاک و کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگیهای رشد و کارآیی مصرف آب برنج در یک خاک قلیایی غیرآهکی پژوهشي Research در یک تحقیق گلخانه‌ای، اثر شرایط رطوبتی خاک، لجن فاضلاب و کودهای شیمیایی بر ویژگی‌های رشد و کارآیی مصرف آب گیاه برنج (Oryza sativa L.) رقم علی کاظمی در یک خاک قلیایی غیرآهکی با بافت شن لومی بررسی گردید. آزمایش به‌صورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی شامل شرایط آبِ خاک در سه سطح (غرقاب دایم، غرقاب متناوب و اشباع متناوب) و منبع و مقدار کودهای آلی و شیمیایی در 10 سطح ]شاهد، 100% کودهای شیمیایی (8/434 میلی‌گرم اوره، 08/66 میلی‌گرم KH2PO4، 40 میلی‌گرم KCl، 50 میلی‌گرم FeSO4.7H2O، 48/38 میلی‌گرم MnSO4.H2O، 28/21 میلی‌گرم ZnSO4.7H2O و 86/7 میلی‌گرم CuSO4.5H2O بر کیلوگرم خاک)، 20 گرم لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک با و بدون 50% کودهای شیمیایی، 40 گرم لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک با و بدون 50% کودهای شیمیایی، 20 گرم کود مرغی بر کیلوگرم خاک با و بدون 50% کودهای شیمیایی و 40 گرم کود مرغی بر کیلوگرم خاک با و بدون 50% کودهای شیمیایی[ و در سه تکرار انجام شد. در پایان دوره رشد، تعداد پنجه و برگ در بوته، ارتفاع و قطر ساقه، طول و حجم ریشه و وزن خشک بخش هوایی و ریشه اندازه‌گیری و کارآیی مصرف آب محاسبه شد. نتایج نشان داد که مصرف 20 و 40 گرم کود مرغی بر کیلوگرم خاک به‌دلیل افزایش شوری محلول خاک مانع رشد برنج گردید. مصرف 20 و 40 گرم لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک تعداد پنجه و برگ در بوته، ارتفاع و قطر ساقه، طول و حجم ریشه، وزن خشک بخش هوایی و ریشه و کارآیی مصرف آب را نسبت به شاهد و 100% کودهای شیمیایی به‌طور معنی‌داری افزایش داد. افزودن 50% کودهای شیمیایی به 40 گرم لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک اثر معنی‌داری بر تعداد پنجه و برگ در بوته، ارتفاع ساقه، حجم ریشه، وزن خشک بخش هوایی و ریشه و کارآیی مصرف آب برنج نداشت. بیشترین تعداد پنجه در بوته، قطر ساقه، طول ریشه و نسبت وزن خشک بخش هوایی به ریشه در تیمار غرقاب دایم مشاهده شد. بیشترین کارآیی مصرف آب گیاه برنج در تیمار اشباع متناوب بود. اثر شرایط آبِ خاک بر ارتفاع گیاه، تعداد برگ در بوته و وزن خشک بخش هوایی معنی‌دار نبود. به‌طور کلی، تیمار اشباع متناوب با مصرف 40 گرم لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک برای دستیابی به رشد مطلوب برنج و افزایش کارآیی مصرف آب توصیه می‌شود. In a greenhouse research, the effects of soil water conditions, sewage sludge and chemical fertilizers on growth characteristics and water use efficiency of rice (Oryza sativa L. cv. Ali Kazemi) were studied in a loamy sand alkaline non-calcareous soil. The study was performed as a factorial experiment in a randomized complete blocks design including soil water conditions in three levels (continuous submergence, alternate submergence and alternate saturation) and source and amount of organic and chemical fertilizers in 10 levels [control, 100% chemical fertilizers (434.8 mg urea, 66.1 mg KH2PO4, 40 mg KCl, 50 mg FeSO4.7H2O, 38.5 mg FeSO4.7H2O, 21.3 mg ZnSO4.7H2O and 7.9 mg CuSO4.5H2O per kg of soil), 20 g sewage sludge per kg of soil with and without 50% of chemical fertilizers, 40 g sewage sludge per kg of soil with and without 50% of chemical fertilizers, 20 g poultry manure per kg of soil with and without 50% of chemical fertilizers and 40 g poultry manure per kg of soil with and without 50% of chemical fertilizers] with three replications. At the end of growth period, tiller and leaf number per plant, length and diameter of stem, length and volume of roots, and shoot and root dry matter were measured and water use efficiency (WUE) was calculated. The results showed that application of 20 and 40 g poultry manure per kg of soil prevented the growth of rice due to increase of soil salinity. Application of 20 and 40 g sewage sludge per kg of soil increased significantly tiller and leaf number per plant, length and diameter of stem, length and volume of roots, shoot and root dry matter and WUE compared to control and 100% chemical fertilizers treatments. Addition of 50% chemical fertilizers to 40 g sewage sludge per kg of soil did not significantly affect tiller and leaf number per plant, stem length, volume of roots, shoot dry matter and WUE of rice. The highest tiller number per plant, stem diameter, root length and the ratio of shoot dry matter to that of root were observed in continuous submergence treatment. The highest WUE of rice plant was in alternate saturation treatment. The effect of soil water conditions on plant height, leaf number per plant and shoot dry matter was not significant. In general, alternate saturation with application of 40 g sewage sludge per kg of soil could be recommended to achieve optimum growth of rice plant and increase of WUE. اجزای عملکرد برنج، لجن فاضلاب Yield components of rice, Sewage sludge, Poultry manure. 1 17 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-212-7&slc_lang=fa&sid=1 M. Abbasi معصومه عباسی No N. Najafi نصرت اله نجفی n-najafi@tabrizu.ac.ir Yes N. Aliasgharzad ناصر علی اصغرزاد No Sh. Oustan شاهین اوستان No