fa مقایسه اثر کاربرد لجن فاضلاب و کود شیمیایی بر زیست فراهمی برخی عناصرغذایی در سه بافت یک خاک آهکی پس از برداشت اسفناج (.Spinacia oleracea L) پژوهشي Research لجن فاضلاب به عنوان یک منبع حاوی عناصر غذایی پرمصرف و کم مصرف در تولید گیاهان زراعی و سبزی ها در بسیاری از کشور ها مورد استفاده قرار گرفته است . به منظور مقایسه اثر کاربرد لجن فاضلاب با تیمار کود شیمیایی بر فراهمی بعضی عناصر غذایی پر مصرف و کم مصرف در سه بافت یک خاک آهکی پس از برداشت اسفناج، آزمایشی در شرایط گلخانه به صورت فاکتوریل، در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو فاکتور و در سه تکرار انجام شد . فاکتور اول شامل سطوح لجن فاضلاب ( صفر ، ١٠ ، 20، ٤٠ و ٨٠ گرم در کیلوگرم خاک ) و فاکتور دوم بافت خاک (شنی، لوم شنی و لوم رسی) بود. یک تیمار کود شیمیایی نیز جهت مقایسه با لجن فاضلاب تهیه گردید . نتایج نشان داد که افزایش غلظت نیتروژن کل و فسفر قابل استفاده گیاه در تیمار لجن فاضلاب در هر سه بافت خاک به طور معنی داری بیشتر از تیمار کود شیمیایی بود . اثر کاربرد لجن فاضلاب بر افزایش مقدار پتاسیم خاک ها در مقایسه با افزایش فسفر و نیتروژن خاک کمتر بود، که احتمالاً به دلیل وجود مقدار کم پتاسیم در لجن فاضلاب است . غلظت آهن، روی، مس و منگنز عصاره گیری شده توسط DTPA با افزایش سطوح لجن فاضلاب کاربردی در بافت های خاک مورد مطالعه به طور معنی داری افزایش یافت و نسبت به نمونه های خاک تیمار شده با کود شیمیایی به طور معنی داری بیشتر بود. با توجه به سطح فراهمی عناصر غذایی در خاک پس از برداشت اسفناج، به ویژه در سطوح بالای کاربرد لجن فاضلاب، نیاز به افزودن اکثر عناصر غذایی برای کشت بعدی نمی باشد. غلظت کادمیم و سر ب عصاره گیری شده توسط DTPA در سه بافت خاک پس از برداشت گیاه قابل اندازه گیری نبود . بنابراین با توجه به ناچیز بودن غلظت کادمیم و سرب در لجن فاضلاب کاربردی، خطر آلودگی خاک ها به این عناصر بعید به نظر می رسد، هر چند در صورت کاربرد مکرر و افزودن سطوح بالای لجن فاضلاب، انجام آزمون خاک به منظور کنترل غلظت عناصر سنگین مانند کادمیم و سرب در خاک های تیمار شده پیشنهاد می شود. قبل از هر گونه توصیه کاربرد لجن فاضلاب، نتایج این تحقیق بایستی در شرایط مزرعه نیز تأیید گردد. Sewage sludge (SS) as a source of macro- and micro nutrients has been utilized in many countries for crop and vegetable production. To compare the influence of SS with chemical fertilizer on macro- and micro nutrients bioavailability in three textural classes of a calcareous soil after harvesting spinach (Spinacia oleracea L.), a factorial experiment was carried out in a completely randomized design with two factors and three replications under glasshouse conditions. The first factor was SS levels (0, 10, 20, 40, and 80 mg per kg soil) and the second factor was soil textural classes (sandy, sandy loam, and clay loam). A chemical fertilizer treatment was used for comparison with the applied SS treatments. Results indicated that total nitrogen (N) and available phosphorus (P) was significantly higher in SS amended soils compared to fertilizer treatment. Effect of increasing soil potassium (K) due to addition of SS was less than P and N, which is probably due to low content of K in SS. Soil DTPA extractable iron, zinc, copper, and manganese were significantly increased in SS treatments in all soil textures and were higher than fertilizer treatment. Based on nutrients’ bioavailability in soil after harvesting spinach, especially at high rates of SS, addition of most nutrients is not necessary for the next crop. Concentration of DTPA extractable cadmium (Cd) and lead (Pb) was not detectable in all treatments. Therefore, because of low contents of Cd and Pb in the utilized SS, reaching to a toxic level of these elements in soil is unexpected. However, if high levels of SS are applied frequently, soil test is recommended for monitoring heavy metals concentration in amended soils. Prior to any SS recommendation, the results of this research need to be verified under field conditions. عناصر پرمصرف، عناصر کممصرف، فلزات سنگین Macronutrients, Micronutrients, Heavy metals. 33 42 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-335-6&slc_lang=fa&sid=1 H.R Boostani حمید رضا بوستانی hamidboostani@gmail.com Yes A. Ronaghi عبدالمجید رونقی No