fa تأثیر سطوح مختلف نیکل در محلول غذایی حاوی نیترات آمونیوم بر پراکسیداسیون لیپید و فعالیت برخی آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان برگ خیار پژوهشي Research نیکل در غلظت‌های بسیار کم برای گیاهان ضروری شناخته شده است؛ اما در غلظت زیاد در گیاه ایجاد سمیت می‌کند. در این پژوهش، تأثیر سطوح مختلف عنصر نیکل (صفر، 50، 100 و 200 میکرومولار از منبع کلرید نیکل) بر پاسخ آنتی-اکسیداتیو برگ ارقام سوپر دامینوس و نگین خیار (Cucumis sativus L.) در محلول غذایی حاوی نیترات آمونیوم به‌عنوان منبع نیتروژن بررسی شد. نتایج نشان داد که با افزایش غلظت نیکل محلول غذایی و گذشت زمان، غلظت نیکل برگ هر دو رقم خیار افزایش یافت. این افزایش در مرحله بعد از گل‌دهی بیشتر از مرحله رشد رویشی بود. هم‌چنین غلظت مالون‌دی‌آلدئید تولید شده در مرحله رشد رویشی در مقایسه با مرحله بعد از گل‌دهی بیشتر بود. کاربرد 50 میکرومولار نیکل سبب کاهش معنی‌دار غلظت مالون‌دی‌آلدئید تولید شده بر اثر پراکسیداسیون لیپیدها در مقایسه با شاهد (بدون نیکل) شد. تأثیر نیکل بر فعالیت آنزیم کاتالاز بسته به رقم خیار و غلظت این عنصر در محیط کشت متفاوت بود. در رقم سوپر دامینوس، فعالیت آنزیم کاتالاز در مرحله رشد رویشی تحت تأثیر کاربرد نیکل قرار نگرفت. درحالی‌که در رقم نگین، کاربرد نیکل موجب کاهش فعالیت آنزیم کاتالاز برگ در مقایسه با شاهد شد. در مرحله بعد از گل‌دهی، کاربرد نیکل در هر دو رقم خیار باعث کاهش فعالیت آنزیم کاتالاز در مقایسه با شاهد شد. نتایج نشان داد که در مرحله رشد رویشی، کاربرد 50 میکرومولار نیکل در محیط کشت موجب کاهش فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز در هر دو رقم خیار در مقایسه با شاهد شد و با افزایش سطح نیکل به 100 و 200 میکرومولار، فعالیت این آنزیم افزایش یافت. در مرحله بعد از گل‌دهی، فعالیت آنزیم آسکوربات پراکسیداز برگ بسته به رقم خیار و غلظت این عنصر در محیط کشت متفاوت بود. براساس نتایج پژوهش حاضر، به‌طورکلی، تأثیر نیکل بر فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان برگ خیار بسته به رقم گیاه، سطح نیکل و نوع آنزیم متفاوت است. Nickel (Ni) is necessary for plants at low concentrations but excess Ni has toxic effects on plant growth. In this research, the effects of different Ni levels (0, 50, 100 and 200 µM from NiCl2) on leaf antioxidative response of two cucumber cultivars (Cucumis sativus L. cvs. Super Dominus and Negin) supplied with NH4NO3 as nitrogen source in nutrient solution was investigated. The results showed that by increasing Ni concentration in the nutrient solution and growth period, Ni concentration in the leaves of both cucumber cultivars was increased. This increase was greater at the vegetative growth stage compared with the reproductive stage. Higher levels of malonedialhdeyde (MDA) were also produced at the vegetative stage with respect to the reproductive stage. Application of 50 µM Ni significantly reduced MDA concentration, produced from lipid peroxidation, in comparison with the Ni-free control treatment. The effect of Ni on catalase (CAT) activity was dependent on the cucumber cultivar and concentration of this element in the growth medium. At the vegetative stage, Ni addition had no significant effect on activity of CAT in Super Dominus cultivar, while significantly reduced leaf activity of CAT in Negin cultivar. At the reproductive stage, Ni addition reduced activity of CAT in comparison with Ni-free treatment, regardless of the cucumber cultivar. Results showed that at the vegetative stage, application of 50 µM Ni to the growth medium resulted in lower activity of guaiacol peroxidase (GPX) in the leaves of both cucumber cultivars. By increasing the Ni level to 100 and 200 µM, the activity of this enzyme was increased. At the reproductive stage, activity of the ascorbate peroxidase (APX) in the leaves was dependent on the cultivar and concentration of this element in the medium. According to the results obtained from the present study, in general, the effect of Ni on activity of antioxidant enzymes in cucumber leaves varies with plant cultivar, Ni level and enzyme type. تنش اکسیداتیو، کاتالاز (CAT)، گایاکول پراکسیداز (GPX)، آسکوربات پراکسیداز (APX) Oxidative stress, Catalase (CAT), Guaiacol peroxidase (GPX), Ascorbate peroxidase (APX). 91 103 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-157-2&slc_lang=fa&sid=1 H. Bahmanziari هدی بهمن زیاری No A.H. Khoshgoftarmanesh امیرحسین خوشگفتارمنش No A. Sanaei Ostovar آزاده سنایی استوار sanaeiazadeh@yahoo.com Yes M. Shirvani مهران شیروانی No M. Haghighi مریم حقیقی No