fa ارزیابی چند عصاره‌گیر شیمیایی برای تعیین مس قابل استفاده لوبیا (Phaseolus vulgaris L.) در خاک‌های تیمار شده و تیمار نشده با لجن فاضلاب شهری پژوهشي Research تعیین مقدار قابل استفاده مس برای ارتقاء کمی و کیفی محصولات کشاورزی ضروری است. برای این هدف، باید از عصاره‌گیر مناسب استفاده شود. این پژوهش به منظور ارزیابی چند روش عصاره‌گیری در برآورد مس قابل استفاده در 10 خاک‌ آهکی تیمار نشده و تیمار شده با لجن فاضلاب زیر کشت لوبیا در شرایط گلخانه‌ای انجام شد. مس قابل استفاده با 7 روش عصاره‌گیری (DTPA-TEA، DTPA-AB، مهلیچ 1، مهلیچ 2، مهلیچ 3، HCl 1/0 نرمال و کلرید کلسیم 01/0 مولار) پس از یک ماه خواباندن خاک‌ها، تعیین شد. نتایج نشان داد که بیشترین مقدار مس در خاک‌های تیمار شده و تیمار نشده با لجن فاضلاب با استفاده از روش مهلیچ 3 و کمترین آن با استفاده از روش کلرید کلسیم 01/0 مولار عصاره‌گیری شد. در بین عصاره‌گیرهای مورد استفاده در خاک تیمار نشده، مس عصاره‌گیری شده با DTPA-TEA‌ همبستگی معنی‌داری با غلظت و جذب مس در اندام هوایی لوبیا داشت. هم‌چنین، در خاک‌های تیمار شده، ماده خشک، غلظت و جذب مس در اندام هوایی لوبیا همبستگی معنی‌داری با مس عصاره‌گیری شده با روش‌های DTPA-TEA،DTPA‌-AB‌ و مهلیچ 3 داشت. به‌طورکلی، نتایج این پژوهش نشان داد که عصاره‌گیر مناسب برآوردکننده مس قابل استفاده خاک برای گیاه لوبیا در خاک‌های تیمار نشده و تیمار شده با لجن فاضلاب، DTPA-TEA بود. Determination of copper (Cu) availability in soils is important in preferment quality and quantity of agricultural crops. To this aim, suitable extractant must be introduced. The objective of this greenhouse experiment was to evaluate several extractants to predict available Cu of cultivated bean, in 10 calcareous soils, untreated and treated with municipal sewage sludge. After one month of incubation of soils, available Cu was determined using 7 chemical procedures (DTPA-TEA, AB-DTPA, Mehlich 1, Mehlich 2, Mehlich 3, 0.1 N HCl and 0.01 M CaCl2). The results showed that Mehlich 3 and 0.01 M CaCl2 in treated and untreated soils extracted the highest and the lowest amount of Cu, respectively. Among the extractants used for untreated soils, significant correlation was found between extracted Cu using DTPA-TEA with concentration and uptake of Cu in shoots. In addition, in sewage sludge-amended soils, correlation between extracted Cu using DTPA-TEA, AB-DTPA and Mehlich 3 and concentration, dry matter and uptake of Cu was significant. In general, the results of this research showed that DTPA-TEA could be used to predict available Cu in untreated and sewage sludge-treated calcareous soils under bean cultivation. قابلیت دسترسی مس، DTPA-TEA، خاک‌های آهکی Copper availability, DTPA-TEA, Calcareous soils. 113 124 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-885-2&slc_lang=fa&sid=1 Hamidreza Motaghian حمیدرضا متقیان hrm_61@yahoo.com Yes Shahrekord university دانشگاه شهرکرد Alireza Hosseinpur علیرضا حسین پور hosseinpur-a@agr.ac.ir No Shahrekord university دانشگاه شهرکرد