fa مقایسه اثر تیتانیوم و نانوتیتانیوم بر رشد و تغییرات فتوسنتزی گوجه‌فرنگی در سیستم هیدروپونیک پژوهشي Research تیتانیوم دارای اثرهای سودمندی بر رشد، فیزیولوژی و فعالیت‌های متابولیسمی گیاهان است. از طرفی، تمایل به استفاده از کودهای نانو با پیشرفت فن‌آوری مورد توجه خاص است. در این راستا، آزمایشی گلخانه‌ای در محیط کشت هیدروپونیک طراحی شد که تیتانیوم و نانوتیتانیوم در دو غلظت 1 و 2 میلی‌گرم بر لیتر به محلول غذایی اضافه شد و محلول غذایی بدون اعمال این تیمارها به‌عنوان شاهد در نظر گرفته شد. قالب طرح، کاملاً تصادفی با 4 تکرار بود و تغییرات رشد و فاکتورهای فتوسنتزی گوجه‌فرنگی بررسی گردید. بر طبق نتایج به‌دست آمده، اثر افزودن نانوتیتانیوم به محلول غذایی بر رشد ریشه بیش از ساقه بود و در غلظت 1 میلی‌گرم بر لیتر تأثیر مثبت‌تری بر وزن تر و خشک ریشه داشت. تیتانیوم و نانوتیتانیوم باعث افزایش تعرق، فتوسنتز و دی‌اکسید کربن داخل روزنه‌ای شدند. تأثیر نانوتیتانیوم بر میزان تعرق و فتوسنتز بیش از تیتانیوم بود و در غلظت‌های بیشتر، آثار مثبت آن افزایش یافت. میزان کلروفیل، حجم ریشه، وزن خشک و تر ساقه و زمان ظهور اولین گل تحت تأثیر تیمارهای تیتانیوم و نانوتیتانیوم قرار نگرفت. به‌طورکلی، تیتانیوم در غلظت بیشتر و نانوتیتانیوم به‌دلیل اندازه کوچک ذرات و امکان نفوذ راحت‌تر به ریشه، می‌توانند بر برخی ویژگی‌های رشدی و فتوسنتزی گوجه‌فرنگی مؤثر باشند. Titanium (Ti) has beneficial effects on growth, physiology and metabolism of plants. On the other hand, there is a high concern to use the nano-fertilizers with technological progress. In this respect, a hydroponic experiment, was designed in which Ti and nano-titanium (N-Ti) were added to the nutrient solution (NS) in two concentrations of 1 and 2 mg/L the NS without adding treatments was considered as control. The experiment had completely randomized design with four replicates, and the growth changes and photosynthesis attributes of tomato were studied. The results showed that the effect of N-Ti in NS on root growth was more than shoot and had more positive effect on dry and fresh weight of the roots in 1 mg/L treatment. Ti and N-Ti increased transpiration, photosynthesis and inter-stomata CO2 content. N-Ti showed more effectiveness than Ti on transpiration and photosynthesis and this effect was more pronounced at higher concentrations. The chlorophyll content, root volume, fresh and dry weight of shoot, and time to the emergence of the first flower did not change significantly by Ti and N-Ti treatments. Conclusively, Ti at higher levels and N-Ti, due to its tiny size and easiness of penetration into the roots, can be effective on some growth and photosynthetic characteristics of tomato. عناصر مفید، تعرق، فتوسنتز Beneficial elements, Transpiration, Photosynthesis. 73 80 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-149-6&slc_lang=fa&sid=1 M. Haghighi مریم حقیقی mhaghighi@cc.iut.ac.ir Yes B. Daneshmand بهاره دانشمند No