fa اثر پتاسیم و روی در کاهش غلظت کادمیم در اندام‌های مختلف گیاه گوجه‌فرنگی (Lycopersicon esculentum L.) در کشت بدون خاک پژوهشي Research به منظور بررسی اثر پتاسیم و روی با کادمیم در ریشه، ساقه، برگ و میوه گیاه گوجه‌فرنگی، آزمایشی گلخانه‌ای به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی به اجرا در آمد. فاکتور اول سه سطح روی (8/88، 6/177 و 2/355 میکروگرم در لیتر) و فاکتور دوم سه سطح پتاسیم (255، 510 و 1020 میلی‌گرم در لیتر) بود. در این آزمایش، محلول غذایی پایه (محلول هوگلند) در تمامی تیمارها حاوی غلظت 20 میکرومولار کادمیم بود. در دوره دوم برداشت، غلظت کادمیم، پتاسیم و روی در اندام‌های مختلف گیاه شامل ریشه، ساقه، برگ و میوه اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که افزایش غلظت روی در محلول غذایی تأثیر معنی‌داری بر غلظت کادمیم و پتاسیم در ریشه نداشت؛ لیکن سبب افزایش غلظت روی در ریشه گردید. در ساقه، کاربرد روی سبب افزایش غلظت کادمیم و روی شد؛ اما تأثیری بر غلظت پتاسیم نداشت. در برگ، غلظت پتاسیم و کادمیم افزایش یافت؛ لیکن تأثیری بر غلظت روی مشاهده نگردید. در میوه نیز غلظت هیچ‌کدام از سه عنصر روی، پتاسیم و کادمیم تحت تأثیر افزایش غلظت روی در محلول غذایی قرار نگرفت. افزایش غلظت پتاسیم در محلول غذایی تأثیر معنی‌داری بر غلظت کادمیم، روی و پتاسیم در ریشه نداشت. در ساقه، تنها غلظت روی افزایش یافت. لیکن در برگ، سبب کاهش معنی‌دار کادمیم همگام با افزایش غلظت پتاسیم شد. در میوه نیز پتاسیم تنها سبب افزایش غلظت روی گردید. اثر متقابل پتاسیم و روی تنها بر غلظت پتاسیم ریشه و غلظت روی در میوه معنی‌دار بود. به طور کلی، در شرایط آزمایش حاضر، در گیاه گوجه‌فرنگی، روی و کادمیم اثر متقابل مثبت (هم-افزایی) و پتاسیم و کادمیم دارای اثر متقابل منفی (ضدیتی) می‌باشند. To study the effects of potassium (K) and zinc (Zn) with cadmium (Cd) in roots, stem, leaves and fruits of tomato plants, a greenhouse experiment was conducted as factorial based on complete random blocks design. The first factor was Zn at three levels (88.8, 177.6 and 355.2 μg/L) and the second factor was K at three levels (255, 510 and 1020 mg/L). In this experiment, the basic nutrition solution (Hoagland) contained 20 μM Cd in all the treatments. At the second harvest period, the concentration of Cd, K and Zn was measured in different organs of the plants including roots, stem, leaves and fruits. Results indicated that increasing Zn concentration in nutrition solution had no significant effect on concentration of Cd and K in roots but, it increased Zn concentration in roots. In stem, application of Zn increased concentration of Cd and Zn but had no effect on K concentration. In leaves, concentration of K and Cd was increased but no effect was observed on Zn concentration. In fruits, the concentration of Zn, K and Cd was not affected by increasing Zn concentration in nutrition solution. Increasing K concentration in nutrition solution had no significant effect on concentration of Cd, Zn and K in roots. In stem, only the concentration of Zn was increased. But in leaves, Cd reduced and K increased concentration of K. In fruits, it caused an increase in concentration of Zn. Interaction of K and Zn was significant on concentration of K in roots and Zn in fruits. In general, under the conditions of the present research, in tomato plant, Zn and Cd have synergistic effect and K and Cd have antagonistic effect. عناصر سنگین، عناصر غذایی، هم‌افزایی، اثر ضدیتی Heavy metals, Nutrient elements, Synergistic effect, Antagonistic effect. 51 59 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-186-6&slc_lang=fa&sid=1 Z. Ghasemi زهرا قاسمی zaghasemi115@yahoo.com Yes A.A. Shahabi علی اصغر شهابی No