fa تأثیر اسیدهای آلی کربوکسیل‌دار سبک و برخی کلات‌های مصنوعی بر جذب و انتقال روی در دو رقم گندم با روی- کارآیی مختلف پژوهشي Research کمبود روی در انسان را که عموماً به علت کمبود روی قابل ‌استفاده در رژیم‌های غذایی بروز می‌کند، می‌توان با افزایش غلظت روی قابل جذب در محیط رشد گیاه برطرف نمود. ترشحات ریشه و اسیدهای ‌آلی ناشی از تجزیه مواد ‌آلی بر قابلیت جذب روی مؤثرند. بنابراین، هدف این آزمایش آبکشت، بررسی اثر برخی اسید‌های آلی بر جذب و انتقال روی در دو رقم گندم با روی- ‌کارایی مختلف بود. دو سطح روی (10 و 100 میکرومولار)، شش اسید آلی (اسیدهای کربوکسیلیک طبیعی سیتریک، تارتاریک، اگزالیک، سالیسیلیک، EDTA و آمینواسید ال- متیونین) و ارقام گندم کویر (روی- ناکارآمد) و بک‌کراس ‌روشن (روی- کارآمد) انتخاب شد. نتایج نشان داد که قابلیت جذب گونه‌های آزاد و کمپلکسی روی کاملاً متفاوت بود. در رقم کویر، فعالیت Zn2+ در محلول‌ غذایی با وزن خشک اندام‌ هوایی همبستگی منفی و با غلظت روی اندام ‌هوایی همبستگی مثبت داشت؛ در حالی ‌که گونه کمپلکسی روی روند عکس داشت. در بک-کراس روشن، نتایج برعکس کویر بود. پاسخ ارقام گندم به اسیدهای آلی نیز متفاوت بود. تیمار EDTA، در رقم کویر کمترین و در بک‌کراس روشن بیشترین غلظت روی اندام‌ هوایی (به ترتیب 8/18 و 5/99 میلی‌گرم در کیلوگرم) را داشت. اسید تارتاریک و اسید سیتریک در رقم کویر کمترین (به ترتیب 7/26 و 6/58 میلی‌گرم در کیلوگرم) و در رقم بک‌کراس روشن بیشترین غلظت روی ریشه (اسید تارتاریک 2/83 و اسید سیتریک 1/98 میلی‌گرم در کیلوگرم) را به همراه داشتند. فعالیت آنزیم کاتالاز در هر دو رقم گندم با غلظت روی ریشه رابطه عکس داشت. بر‌اساس نتایج این پژوهش، تفاوت پاسخ ارقام مختلف گندم به اسیدهای آلی به سازوکارهای خاص هر گیاه در مورد روی-کارایی مربوط می‌شود. Zinc (Zn) deficiency in human, which results from diets low in bioavailable zinc, could be eliminated by increasing readily plant-available Zn in soil. Root exudates and organic acids released during decomposition of soil organic matter can affect the availability of Zn. Thus, this hydroponic experiment was conducted to investigate the effect of some chelates on Zn uptake and translocation in two wheat genotypes with different zinc-efficiency. Two wheat genotypes (Triticum aestivum L. Back Cross Rowshan as zinc-efficient and Kavir as zinc-inefficient) were exposed to two levels of zinc (10 and 100 µM) and six different carboxylic acids (citric, tartaric, oxalic, salicylic, ethylenediamin tetraacetic acid and L-methionine). Results showed that uptake capability of free and complexed species of Zn were completely different. Zn2+ activity in nutrient solution had negative correlation with shoot dry weight and positive correlation with shoot zinc concentration in Kavir genotype, while complexed species had opposite results. Back Cross Rowshan genotype showed opposite results in comparison with Kavir genotype. The response of wheat genotypes to different organic acids varied. EDTA treatment caused the lowest shoot zinc concentration in Kavir genotype (18.8 mg/kg), while the Back Cross Rowshan genotype had highest concentration (99.5 mg/kg). Tartaric acid and citric acid caused the lowest root Zn concentration in the Kavir genotype (26.7 and 58.6 mg/kg, respectively), while the highest content was observed in the Back Cross Rowshan genotype (83.2 and 98.1 mg/kg, respectively). Catalase activity had inverse relationship with root Zn concentration in both genotypes. According to the results of this research, different responses of the wheat genotypes to organic acids are related to different mechanisms of zinc-efficiency in genotypes. اسیدهای آلی، ترشحات ریشه، رقم بک‌کراس روشن، رقم کویر، عناصر کم‌مصرف Organic acids, Root exudates, Back Cross Rowshan genotype, Kavir genotype, Micronutrients. 37 49 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-804-2&slc_lang=fa&sid=1 Sh. Haftbaradaran شیرین هفت برادران sh.haftbaradaran@gmail.com Yes A. H. Khoshgoftarmanesh امیرحسین خوشگفتارمنش No M. Afyuni مجید افیونی No