fa اثرهای ریزوسفری گندم (Triticum aestivum L.) بر قابلیت استفاده فسفر و برخی از ویژگی‌های بیولوژیک در خاک‌های آهکی دشت شهرکرد پژوهشي Research ریشه گیاه به‌طور مستقیم از طریق فعالیت خود یا به‌طور غیرمستقیم از طریق تحریک جمعیت و فعالیت ریزجانداران می‌تواند شرایط شیمیایی و بیولوژیک متفاوتی در سطح خود نسبت به خاک توده ایجاد کند. گونه‌های گیاهی اغلب مکانیسم‌های سازگاری مختلفی را برای کسب عناصر غذایی، از جمله فسفر، از مخازن خاک به‌کار می‌گیرند. این پژوهش با هدف ارزیابی اثرهای ریزوسفر گندم بر فسفر قابل استفاده و برخی از ویژگی‌های بیولوژیک در 10 خاک آهکی در ریزوباکس اجرا شد. بدین منظور، در قالب طرح کاملاً تصادفی و در سه تکرار، گندم در ریزوباکس‌های تهیه شده کشت شد. در پایان دوره کشت، گندم‌ها برداشت و ریزوباکس‌ها باز و خاک‏های ریزوسفری و توده جدا و کربن آلی محلول (DOC)، کربن زیست‏توده میکروبی (MBC)، فسفر زیست‏توده میکروبی (MBP) و کسر متابولیک (qCO2) تعیین گردید. هم‌چنین، فسفر قابل استفاده با روش‌های عصاره‌گیری اولسن، کلرید کلسیم رقیق، مهلیچ І و بری ІІ تعیین شد. نتایج نشان داد که در خاک‏های ریزوسفر نسبت به خاک‏های توده، DOC، MBC و MBP افزایش و qCO2 کاهش یافتند. هم‌چنین، مقدار فسفر استخراجی با روش‌های مختلف عصاره‌گیری در خاک‏های ریزوسفر کمتر از خاک‌های توده بود. نتایج مطالعات همبستگی نشان داد که عملکرد و جذب فسفر گندم با فسفر عصاره‌گیری شده توسط روش‌های اولسن، کلرید کلسیم رقیق، مهلیچ І و بری ІІ و هم‌چنین با فسفر زیست‏توده میکروبی در خاک‏های ریزوسفر و توده همبستگی معنی‌داری داشتند. بنابراین، روش‌های عصاره‌گیری اولسن، کلرید کلسیم رقیق، مهلیچ І و بری ІІ می‌توانند برآوردی مناسب از فسفر قابل استفاده گندم در خاک‌های آهکی مورد مطالعه داشته باشند. هم‌چنین، فسفر زیست‏توده میکروبی نیز می‌تواند در برآورد فسفر قابل استفاده گندم در خاک‌های آهکی مطالعه شده مفید باشد. The chemical conditions of the rhizosphere are known to considerably differ from those of the bulk soil, as a consequence of a range of processes that are induced either directly by the activity of plant roots or by the activity of rhizosphere microflora. Plant species have involved various adaptive strategies to acquire P from soil pools. Therefore, the objective of this research was to evaluate the rhizospheric effects of wheat (Triticum aestivum L.) on phosphorus availability and biological properties in 10 calcareous soils under rhizobox conditions. Thus, wheat plant was planted in rhizoboxes as a completely randomized design with three replications. After the harvest, rhizoboxes were dismantled, and dissolved organic carbon (DOC), microbial biomass carbon (MBC), microbial biomass phosphorus (MBP) and metabolic quotient (qCO2) were determined in the rhizosphere and bulk soils. Also, available phosphorus was measured by chemical extractants methods including Olsen, Mehlich І, Bray ІІ and calcium chloride. The results showed that DOC, MBC and MBP were strongly increased and qCO2 was strongly decreased in the most rhizosphere soils as compared with the bulk soils. Also, the amount of P extracted with different methods was lower in the rhizosphere soils as compared with the bulk soils. The correlation studies showed that dry yield and P uptake of wheat have positive relationship with extracted P by Olsen, CaCl2, Mehlich І and Bray ІІ methods and microbial biomass P in both the rhizosphere and bulk soils. The results of this research showed that Olsen, CaCl2, Mehlich І and Bray ІІ extractants could be used to estimate wheat-available P in the studied calcareous soils. Also, microbial biomass P could be used to estimate wheat-available P in the studied calcareous soils. عصاره‌گیرهای شیمیایی، کربن آلی محلول، کسر متابولیک، کربن و فسفر زیست‌توده میکروبی Chemical extractants, DOC, qCO2, MBC, MBP. 51 65 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-849-3&slc_lang=fa&sid=1 T. Raiesi طاهره رئیسی taraiesi@gmail.com Yes A. R. Hosseinpur علیرضا حسین‌پور No