fa تغییر در قابلیت استفاده و شکل‌های شیمیایی روی در ریزوسفر لوبیا (Phaseolus vulgaris L.) در تعدادی از خاک‌های آهکی پژوهشي Research ریزوسفر محیطی کوچک با خصوصیات میکروبیولوژیک و شیمیایی کاملاً متفاوت از توده خاک می‌باشد که ممکن است قابلیت استفاده و جزء‌بندی روی در آن نیز متفاوت از توده خاک باشد. در این تحقیق، به بررسی روی قابل استفاده و شکل‌های آن در فاز جامد خاک ریزوسفر لوبیا و توده 10 خاک آهکی با استفاده از ریزوباکس در شرایط گلخانه‌ای پرداخته شد. کل کربن آلی، کربن آلی محلول، کربن بیومس میکروبی، pH، روی قابل استفاده (با استفاده از 7 روش عصاره‌گیری شیمیایی) و شکل‌های شیمیایی روی در فاز جامد خاک‌های ریزوسفری و توده تعیین شد. نتایج نشان داد که کل کربن آلی، کربن آلی محلول و کربن بیومس میکروبی در خاک‌های ریزوسفر لوبیا افزایش معنی‌دار (01/0p<) و pH کاهش معنی‌دار (01/0p<) یافتند. مقدار روی عصاره‌گیری شده با استفاده از عصاره‌گیرهای شیمیایی (به‌جز مهلیچ 1 و HCl) در خاک‌های ریزوسفری کمتر از خاک‌های توده بود. هم‌چنین، شکل‌های شیمیایی روی در خاک‌های ریزوسفری کاهش معنی‌داری (05/0p<) نسبت به خاک‌های توده یافتند. نتایج نشان داد که ضرایب همبستگی معنی‌دار بیشتری در خاک ریزوسفر بین روی عصاره‌گیری شده با عصاره‌گیرهای مختلف شیمیایی و پاسخ‌های لوبیا نسبت به خاک‌های توده وجود داشت. غلظت و جذب روی در لوبیا با روی تبادلی و روی پیوند شده با اکسیدهای آهن و منگنز در خاک‌های ریزوسفری و با روی پیوند شده با اکسیدهای آهن و منگنز در خاک‌های توده همبستگی معنی‌داری (05/0p<) داشتند. نتایج این تحقیق نشان داد که قابلیت استفاده روی در خاک‌های ریزوسفری متفاوت از خاک‌های توده است. بنابراین، استفاده از خاک ریزوسفر در بررسی روی قابل استفاده گیاه لوبیا پس از رشد گیاه، توصیه می‌شود. Rhizosphere is a micro zone with profoundly different microbiological and chemical properties compared to the bulk soil, where availability and fractionation of zinc (Zn) may also vary from the bulk soil. This greenhouse research was performed to study the available Zn and its fractions in the bean rhizosphere and bulk soils of 10 calcareous soils using rhizobox. Total organic carbon (TOC), dissolved organic carbon (DOC), microbial biomass carbon (MBC), pH and available Zn using 7 chemical extraction procedures and Zn-fractions were determined in the rhizosphere and bulk soils. The results indicated that in the bean rhizosphere soils, TOC, DOC and MBC increased significantly (P<0.01) and pH decreased significantly (P<0.01). Extracted Zn using several chemical extractants (except Mehlich 1 and HCl) in the rhizosphere was significantly (p<0.05) lower than the bulk soils. Also, concentrations of Zn-fractions in the rhizosphere were significantly (p<0.05) lower than the concentrations of Zn-fractions in the bulk soils. Results indicated that significant correlation coefficients between bean indices and extracted Zn using different extractants in the rhizosphere soils were more than the bulk soils. Significant correlation (p<0.05) was found between concentration and uptake of Zn in bean with exchangeable Zn and Zn associated with Fe and Mn in the rhizosphere soils, and with Zn associated with Fe and Mn in the bulk soils. The results of this research illustrated that availability of Zn in the rhizosphere soils are different from the bulk soils. Therefore, using rhizosphere soil would be recommended in the study of available Zn after planting. جزء‌بندی، عصاره‌گیرهای شیمیایی Fractionation, Chemical extractants. 67 81 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-885-6&slc_lang=fa&sid=1 H.R. Motaghian حمیدرضا متقیان hrm_61@yahoo.com Yes A.R. Hosseinpour علیرضا حسین‌پور No