fa بررسی فسفرکارایی ارقام مختلف جو در حضور ریزجانداران حل‌کننده سنگ فسفات پژوهشي Research به منظور بررسی فسفرکارایی ارقام جو در حضور ریزجانداران حل‌کننده فسفات، آزمایشی گلخانه‌ای به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و سه تکرار با 10 رقم جو ایرانی و خارجی اجرا گردید. در این آزمایش، تأثیر تیمارهای مختلف کود فسفره شامل تیمار شاهد (P0)، مصرف سنگ فسفات (RP)، مصرف سنگ فسفات همراه با قارچ‌های حل‌کننده فسفات (RP+F)، مصرف سنگ فسفات همراه با باکتری‌های حل‌کننده فسفات (RP+B)، مصرف سنگ فسفات همراه با مخلوط قارچ و باکتری (RP+B+F) و مصرف فسفر محلول (PS) مورد بررسی قرار گرفت. بعد از 9 هفته، بوته‌های گیاهی برداشت و وزن خشک اندام هوایی و میزان فسفر آنها اندازه‌گیری گردید و سپس شاخص‌های فسفرکارایی (PE) محاسبه شد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های جو اختلاف معنی‌داری (P<0.01) در وزن خشک شاخساره، غلظت و مقدار فسفر جذب شده، کارایی جذب (PACE) و مصرف فسفر (PUTE) داشتند. به‌طوری‌که در شرایط کمبود فسفر، رقم گاراآرپا و لاین AltICB-98 بیشترین و رقم Rihane-03 کمترین ماده خشک را تولید کردند. تلقیح با ریزجانداران حل‌کننده فسفات، پارامترهای رشد و کارایی جذب فسفر را به‌طور معنی‌داری افزایش داد و در این میان قارچ‌ها مؤثرتر از باکتری‌ها و تلقیح توأم قارچ و باکتری عمل کردند. با تلقیح قارچ‌ها، به‏طور میانگین غلظت فسفر در شاخساره از 58/1 به 9/2 میلی‏گرم در گرم، کارایی جذب از 12/0 به 27/0 و شاخص فسفرکارایی از 40/0 به 69/0 افزایش یافت. در میان ارقام مورد بررسی، رقم Yea-168 کارا در جذب، رقم سهند کارا در مصرف فسفر و رقم گاراآرپا و لاین AltICB-98هم کارا در جذب و هم کارا در مصرف به‏دست آمد. بنابراین، با انتخاب ارقام فسفرکارا و استفاده از ریزجانداران حل‌کننده فسفات می‏توان جذب فسفر را از منابع سنگ فسفات و شکل‏های نامحلول آن در خاک افزایش و مصرف کودهای شیمیایی را کاهش داد. In order to investigate phosphorus efficiency (PE) of the barley genotypes in the presence of phosphate-solubilizing microorganisms (PSMs), a greenhouse factorial experiment was conducted as a completely randomized blocks design and 3 replications with 10 Iranian and foreign barley genotypes. The effects of different phosphorus (P) fertilizer treatments including control (P0), phosphate rock (RP), phosphate rock inoculated with phosphate solubilizing fungi (RP+F), phosphate rock inoculated with phosphate solubilizing bacteria (RP+B), phosphate rock inoculated with both fungi and bacteria inoculum (RP+B+F), and soluble phosphate (PS) was studied. After 9 weeks, plants were harvested and shoot dry weight (SDW) and P concentration (PC) was measured and then PE indices were calculated. The results indicated that barley genotypes had significant differences (P<0.01) in the SDW, PC, P content (TP), P acquisition efficiency (PACE) and P utilization efficiency (PUTE). Gara-arpa genotype and line AltICB-98 produced the highest and Rihane-03 genotype produced the lowest shoot dry mass at the P-free treatment (P0). The inoculation with PSMs significantly increased plant growth parameters and PACE as the fungi inoculation was more effective than bacteria and mixed inoculation of fungi and bacteria. With fungi inoculation, the average PC increased from 1.58 to 2.9 mg/g SDW, PACE from 0.12 to 0.27 and PE from 0.40 to 0.69. Among the varieties, Yea-168 was efficient in P acquisition, Sahand was efficient in P utilization, and Gara-arpa and line AltICB-98 were efficient in both acquisition and utilization of P. Thus, it is concluded that selecting P-efficient varieties along with inoculation by phosphate-solubilizing microorganisms could decrease application of chemical fertilizers due to increasing P absorption from phosphate rock and insoluble forms of P in the soil. تلقیح، جذب فسفر، مصرف فسفر Inoculation, P acquisition, P utilization. 27 40 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-923-2&slc_lang=fa&sid=1 R. Musavi رقیه موسوی No E. Sepehr ابراهیم سپهر e.sepehr@urmia.ac.ir Yes