fa جذب کادمیوم توسط سه گیاه شاهی، کاهو و گوجه‌فرنگی در خاک آلوده به کادمیوم پژوهشي Research افزایش نیاز آبی و تقاضای بیشتر آب به‌منظور آبیاری در بخش کشاورزی، سبب افزایش روزافزون استفاده مجدد از پساب‌های تصفیه شده یا خام شهری و صنعتی در بسیاری از کشورهای جهان شده است. فلزات سنگین موجود در این‌گونه آب‌های نامتعارف یکی از منابع آلودگی آب، خاک و گیاه به‌شمار می‌روند. سمیت فلزات سنگین در گیاهان سبب بروز اختلالاتی در گیاه ‌شده که در نهایت ممکن است سبب کاهش رشد گیاه گردد. ضمناً، تجمع فلزات سنگین در گیاهان خطراتی را برای انسان‌ها و حیواناتی که این گیاهان را مصرف می‌کنند به‌همراه دارد. در این پژوهش، آلوده شدن سه گیاه شاهی، کاهو و گوجه‌فرنگی به عنصر کادمیوم موجود در خاک، از طریق جذب در اندام گیاهی مورد بررسی قرار گرفت. در این طرح آزمایشی که به‌صورت کاملاً تصادفی انجام گرفت، برای هر گیاه دو تیمار، خاک شاهد و دیگری خاک حاوی 100 میلی‌گرم در لیتر کادمیوم و پنج تکرار برای هر تیمار در نظر گرفته شد. پس از مراحل کاشت، داشت و برداشت و آماده‌سازی نمونه‌ها، میزان جذب کادمیوم در ریشه‌ها و اندام هوایی اندازه‌گیری شد. نتایج نشان می‌دهد که میانگین جذب کادمیوم توسط هر سه گیاه اختلاف معنی‌داری با شاهد دارد. بیشترین مقدار جذب مربوط به گوجه‌فرنگی و کمترین جذب مربوط به کاهو می‌باشد. میزان ضریب انتقال کادمیوم از خاک به سه گیاه شاهی، کاهو و گوجه‌فرنگی به ترتیب 3/1، 33/0 و 65/0 به‌دست آمد. هرچند میزان ضریب انتقالِ کادمیوم به کاهو به نسبت دو گیاه دیگر کمتر است، اما میزان مصرف سرانه کاهو برای هر نفر بسیار بیشتر از شاهی است، که در مدیریت آبیاری با پساب آلوده باید این نکته درنظر گرفته شود. Increasing of water consumption and demand for irrigation water in agriculture has led to an increase in reuse of treated, or even raw, municipal and industrial wastewater in many countries. Heavy metals (HMs) in these unconventional waters are one of the sources of pollution of water, soil and plant. HM toxicity in plants may eventually cause disturbances in plant growth. Accumulation of HMs in plants has health problems for human beings and animals which consume these plants. In this research, uptake of cadmium (Cd) by three vegetables (cress (Lepidium sativum L.), lettuce (Lactuca sativa L.) and tomato (Solanum lycopersicum L.) from a contaminated soil was studied. The experimental design was completely randomized. For each plant, two soil treatments (control soil and contaminated soil by 100 mg/L Cd) and five replications were considered. After planting, growing and harvesting, and preparation of the samples, Cd uptake in roots and shoots was measured. Results showed that mean Cd uptake by all three plants was significantly different from the control treatment. Maximum uptake of Cd belonged to tomato, whereas lettuce had the lowest uptake. Transfer coefficient of Cd from soil into cress, lettuce and tomato was 1.3, 0.33 and 0.65, respectively. Although transfer coefficient of Cd to lettuce is lower than the other two plants, but consumption of lettuce per person is much greater than cress. Hence, irrigation management of polluted wastewater is important. آبیاری با پساب, آلودگی خاک, ضریب انتقال Irrigation with wastewater, Soil pollution, Transfer coefficient 41 53 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-54&slc_lang=fa&sid=1 J. Abedi-Koupai جهانگیر عابدی کوپایی koupai@cc.iut.ac.ir Yes Dept. of Water Eng., College of Agric., Isfahan Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان N. Matin نگین متین No College of Nat. Resour., Isfahan Univ. of Technol., Isfahan, Iran دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. Javahery Tehrani محسن جواهری طهرانی No Dept. of Water Eng., College of Agric., Isfahan Univ. of Technol., Isfahan, Iran. گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان