fa اثر کانی‌های زئولیت، بنتونیت و سپیولیت بر جذب عناصر سنگین توسط گیاه آفتابگردان پژوهشي Research استخراج فلزات از معادن و فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی به مقدار قابل توجهی سبب آلودگی خاک‌ها به فلزات سنگین شده‌اند. یکی از روش‌های کنترل این آلودگی، استفاده از کانی‌های جاذب است. هدف تحقیق حاضر، مقایسه اثر کانی‌های جاذب (بنتونیت، زئولیت و سپیولیت) بر انتقال عناصر سنگین (سرب، روی و کادمیم) به بافت‌های گیاه آفتابگردان است. تیمارها عبارت بودند از: خاک غیر آلوده به عناصر سنگین، خاک آلوده به عناصر سنگین، خاک آلوده به عناصر سنگین مخلوط با کانی بنتونیت، خاک آلوده به عناصر سنگین مخلوط با کانی زئولیت و خاک آلوده به عناصر سنگین مخلوط با کانی سپیولیت. هر نوع خاک در یک گلدان قرار داده شد و گیاه آفتابگردان در آن‌ها کشت گردید. پس از 70 روز، گیاهان برداشت شدند و مقدار عناصر سنگین در آنها اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که جذب فلزات از خاک غیر‌آلوده نسبت به سایر خاک‌ها خیلی کمتر بوده و خاک آلوده به عناصر سنگین مخلوط با کانی سپیولیت، باعث افزایش جذب کادمیم و روی به ترتیب به میزان 37/0 و 17/7 میلی‌گرم بر کیلوگرم توسط گیاه گردید. البته این افزایش جذب نسبت به جذب در سایر تیمار‌ها تفاوت معنی‌داری نشان نداد. کانی زئولیت، جذب روی و کادمیم را به‌ترتیب به میزان 12 و 21/0 میلی-گرم بر کیلوگرم و کانی بنتونیت، جذب سرب را به اندازه 05/3 میلی‌گرم بر کیلوگرم، بدون اختلاف معنی‌دار با جذب در سایر تیمار‌ها، کاهش دادند. جذب روی در اندام‌های هوایی گیاه حدود 2/12 میلی‌گرم بر کیلوگرم بیشتر از جذب آن در ریشه بود. بر عکس، ریشه‌ها بیش از اندام‌های هوایی، کادمیم و سرب را جذب کردند. علی‌رغم مقدار زیاد فلزات سنگین مورد مطالعه در خاک‌های آلوده، قدرت قابل توجه آفتابگردان برای جذب و ظرفیت جذب زیاد کانی‌های مورد ‌استفاده، به‌علت رسوب فلزات سنگین مورد مطالعه در خاک، میزان جذب این فلزات توسط آفتابگردان و جذب آن‌ها در سطح کانی‌ها خیلی کم بود. Mining, industrial and agricultural activities can result in considerable soil pollution by heavy metals (HMs). One of the methods to control this pollution is application of adsorbent minerals. The purpose of this study was to compare the effects of adsorbent minerals (bentonite, zeolite and sepiolite) on transfer of some heavy metals (i.e., Pb, Zn and Cd) from soil to tissues of sunflower (Heliantus annuus L.). Treatments included: Non-polluted soil, HM-polluted soil, polluted soil + bentonite, polluted soil + zeolite, and polluted soil + sepiolite. Sunflower seeds were planted in different pots containing the above treated soils. After 70 days of growth, plants were harvested and HMs content was measured. Results revealed that the uptake of HMs from non-polluted soil was lower than that of other treatments. In the polluted soil + sepiolite treatment, the added sepiolite increased plant Cd and Zn uptake by 0.37 and 7.17 mg/kg, respectively. However, the differences in HMs uptake were not significant for other treatments. Zeolite addition decreased plant uptake of Zn and Cd by about 12 and 0.21 mg/kg, respectively, while bentonite addition reduced Pb uptake by about 3.05 mg/kg, without any significant difference for the other treatments. Zn uptake was higher by about 12.2 mg/kg in plant shoots as compared to plant roots. On the contrary, the roots took up higher amounts of Cd and Pb, as compared to the shoots. Despite high concentration of the HMs in the polluted soils, considerable tendency of sunflower for uptake, and a high adsorption capacity of the applied minerals, the HMs uptake by sunflower and surface adsorption by the minerals were very low, probably due to HMs precipitation in the soil. آلودگی خاک, فلزات سنگین, ظرفیت جذب Soil pollution, Heavy metals, Adsorption capacity 55 64 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-55&slc_lang=fa&sid=1 N . Esmaeilpour Fard نسترن اسماعیل‌پور فرد n.smaeilpour@yahoo.com Yes Dept. of Soil Sci., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد J. Givi جواد گیوی No Dept. of Soil Sci., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran. گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد S. Houshmand سعداله هوشمند No Dept. of Plant Breed., College of Agric., Shahrekord Univ., Shahrekord, Iran گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد