fa ارزیابی اثر غلظت‌های مختلف Cr3+ در حضور کود دامی بر فعالیت برخی آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان و انباشت اسمولیت‌های سازگار در ریحان پژوهشي Research به‌منظور مطالعه فعالیت برخی آنزیم‌های ضد‌اکسنده و تجمع اسمولیت‌های سازگار تحت تأثیر غلظت‌های مختلف تنش اکسیداتیو ناشی از کروم (Cr3+) سه ظرفیتی (صفر، 5، 10، 15 و 20 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک) توأم با سطوح مختلف کود دامی (صفر، 10 و 20 تن در هکتار) در گیاه ریحان سبز، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با چهار تکرار در سال 1391 در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه زابل انجام گرفت. بر اساس نتایج، با افزایش سطح کروم از صفر تا 20 میلی‌گرم بر کیلوگرم، در تیمار 20 تن در هکتار کود دامی در مقایسه با عدم کود، فعالیت آنزیم‌های کاتالاز (CAT)، آسکوربات پراکسیداز (APX)، گلوتاتیون پراکسیداز (GPX) برگ به ترتیب از 008/0، 537/0 و 081/0 به 006/0، 305/0 و 071/0 میکرومول پراکسید هیدروژن در یک میلی‌گرم پروتئین کاهش یافت که می‌تواند ناشی از بهبود فعالیت‌های فیزیولوژیک انجام شده توسط گیاه در حضور ترکیبات آلی باشد. به‌نظر می‌رسد که مقادیر مختلف کود دامی استفاده شده، از طریق فراهمی عناصر غذایی کم‌نیاز و پرنیاز، بخصوص نیتروژن، در شرایط وجود مقادیر متفاوتی از فلز سنگین کروم در محیط رشد، منجر به افزایش محتوای پرولین و هیدرات‌های کربن برگ گردید. سنجش ضرایب همبستگی مبین رابطه مثبت و معنی‌دار میان اکثر صفات فیزیولوژیک بوده، و بزرگترین ضریب همبستگی (84/0) بین پرولین و هیدرات‌های کربن محلول به‌دست آمد. به‌نظر می‌رسد ترکیبات آلی نظیر کود دامی دارای پتانسیل قابل توجهی در کاهش آثار سوء فلز کروم و بهبود شاخص‌های فیزیولوژیک گیاه ریحان تحت این شرایط بوده است. To study the activity of some antioxidant enzymes and accumulation of compatible osmolytes affected by different concentrations of chromium (Cr+3) (0, 5, 10, 15 and 20 mg/kg soil) combined with different levels of manure (0, 10 and 20 ton/ha) in basil (O. basilicum L.), a factorial experiment, based on completely randomized design with four replications, was carried out at Research Greenhouse of Zabol University in 2012. Results of this study indicated that increasing the level of Cr+3 from 0 to 20 mg/kg soil, when 20 ton/ha manure was applied, decreased the activity of catalase (CAT), ascorbate peroxidase (APX) and glutathione peroxidase (GPX) enzymes decreased from 0.008, 0.537 and 0.081 to 0.006, 0.305 and 0.071 µmol H2O2/mg protein, respectively. This may be caused by the improvement in physiological activities of the plant in the presence of organic compounds. It seems that application of different amounts of manure led to an increase in leaf proline and carbohydrates content, via availability of macro- and- micro nutrients, especially nitrogen, even when different levels of Cr3+ heavy metal existed in the growth medium. The obtained correlation coefficients indicated a significant positive relationship between most physiological traits, and the highest correlation coefficient (0.84) was found between proline and soluble carbohydrates. It appears that organic compounds, such as manure, have considerable potential to reduce the harmful effects of Cr3+ heavy metal and improve physiological indices of basil. شاخص‌های فیزیولوژیک, فلزات سنگین, کود آلی Physiological characteristics, Heavy metals, Organic fertilizer 135 145 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-62&slc_lang=fa&sid=1 J. Bardel جمیله باردل jamileh.bardel@yahoo.com Yes Dept. of Hort., Zabol University, Zabol, Iran گروه باغبانی، دانشگاه زابل A.R. Sirousmehr علیرضا سیروس‌مهر No Dept of Agren., Zabol University, Zabol, Iran گروه زراعت، دانشگاه زابل