fa بررسی اثر تلفیق پرایمینگ و کود بیولوژیک بر پارامترهای رشدی و غلظت عناصر فسفر و پتاسیم در گیاه دارویی سیاهدانه پژوهشي Research به‌منظور بررسی اثر تلفیق پرایمینگ بذر و تیمارهای کود بیولوژیک بر رشد و جذب فسفر و پتاسیم گیاه دارویی سیاهدانه، آزمایشی در قالب طرح فاکتوریل بر پایه بلوک‌های کامل تصادفی در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل پرایمینگ (بدون پرایمینگ و اُسموپرایمینگ با محلول 50 میلی‏مولار نمک دی‌هیدروژن فسفات پتاسیم) و کود بیولوژیک در چهار سطح (عدم اعمال کود، اعمال سویه‌های 168 و 187 باکتری سودوموناس و اعمال همزمان این دو سویه) بودند. نمونه‌برداری خاک از روستای بیدخت بیرجند صورت گرفت و از الک 3 تا 4 میلی‌متری عبور داده شد و به گلدان‌های سه کیلویی منتقل گردید (pH= 7.8, ECe= 1 dS/m). آبیاری گلدان‌ها با توزین روزانه بر اساس رطوبت ظرفیت زراعی صورت گرفت. نتایج نشان داد که کاربرد کود بیولوژیک، صرف‌نظر از سویه آن، موجب افزایش وزن تر و خشک بوته در هفته‌های چهارم و ششم پس از کشت، ارتفاع بوته در هفته چهارم و افزایش معنی‌دار جذب فسفر و پتاسیم گردید. پرایمینگ بذر موجب افزایش معنی‌دار وزن تر و خشک بوته در هفته ششم و جذب فسفر و پتاسیم گردید. پرایمینگ موجب بهبود اثر افزایشی کود بیولوژیک بر وزن خشک و تر بوته تنها در تیمار باکتری سودوموناس 187 در هفته ششم شد؛ اما موجب افزایش معنی‌دار جذب عناصر فسفر و پتاسیم نسبت به اعمال باکتری بدون پرایمینگ بذر گردید. در بین تیمارهای بیولوژیک، اعمال همزمان سویه‌های 168 و 187 باکتری سودوموناس بیشترین وزن تر و خشک بوته در هفته چهارم (به‌ترتیب 12/0 و 031/0) نسبت به شاهد (10/0 و 013/0) گردید. اعمال سودوموناس 187 همراه با پرایمینگ، بیشترین وزن خشک و تر بوته را در هفته ششم به‌دنبال داشت. اعمال تیمار سودوموناس 168 به همراه پرایمینگ بذر موجب بیشترین جذب پتاسیم شد و تلفیق اعمال هر دو باکتری و پرایمینگ موجب بیشترین جذب فسفر گردید. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که اعمال پرایمینگ بذر به‌همراه کود بیولوژیک می‌تواند موجب افزایش اثر بهبود‌دهندگی هر کدام از این تیمارها به‌تنهایی شود. In order to study of the effect of combined biologic and priming on growth characteristics and phosphorus (P) and potassium (K) concentrations in Nigella sativa L., an experiment was carried out in the greenhouse of Agriculture Faculty, University of Birjand with factorial CRD statistical design in 2011. Factors were 1- Bacteria treatments a (Pseudomonas sp 168), b (Pseudomonas sp 187), c (compose of Pseudomonas sp 168 and Pseudomonas sp 187) and d (without Bacteria treatment), 2- priming with KH2PO4 (50 mM concentration) and without priming. Soil sample was taken from Bidokht village and sieved through a 4-mm and transported to pots of 3 kg (pH=7.8 and ECe= 1 dS/m). Pots were irrigated based on field capacity moisture. Results showed that biologic treatments caused, significant increase in shoot dry weight and both P and K concentrations of shoot. Priming had excessive effect of biologic fertilizer on those of two elements concentrations in shoot of Nigella sativa L. in sixth week and shoot dry weight as well. Highest shoot concentration of K and P was observed in (Pseudomonas sp 168+priming) and (Pseudomonas sp 168+187+priming) respectively. Therefore, combine application of priming and biologic seed treatments can be useful method for increasing of P and K concentration in medicinal plants. پرایمینگ بذر, اسموپرایمینگ, کشاورزی پایدار Seed priming, Osmopriming, Sustainable agriculture 147 156 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-63&slc_lang=fa&sid=1 M. H. Sayyari-Zahan محمد حسن سیاری زهان Yes Soil Sci Dept., Agric. Faculty, Univ. of Birjand, Birjand, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند M. A. Behdani ، محمد علی بهدانی No Agronomy Dept., Agric. Faculty, Univ. of Birjand, Birjand, Iran . گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند F. Cheraghi فاطمه چراغی No Agronomy Dept., Agric. Faculty, Univ. of Birjand, Birjand, Iran . گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند H. Azarpeyvand حجت ا... آذرپیوند No Agronomy Dept., Agric. Faculty, Univ. of Birjand, Birjand, Iran . گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند