fa مقایسه تأثیر محلول‌های غذایی مختلف بر غلظت عناصر و برخی صفات کیفی کاهو در سیستم هیدروپونیک كاربردي Applicable کاهو به عنوان یک سبزی برگی دارای منافع اقتصادی قابل توجهی می‌باشد. با وجود اینکه امروزه تمایل زیادی به تولید این سبزی به صورت آبکشت (هیدروپونیک) وجود دارد، ولی محلول‌های غذایی مختلفی برای پرورش کاهو استفاده می‌شود و یک محلول غذایی بهینه برای پرورش این سبزی در ایران معرفی نشده است. بنابراین، آزمایشی برای شناسایی محلول بهینه از بین محلول‌های غذایی رایج برای پرورش کاهو انجام گرفت. در این آزمایش، تأثیر چهار محلول غذایی (هوگلند و آرنون NSHog، ناپ NSKnop، انگلستان NSUK و محلول دانشگاه تبریز NSUT) روی دو رقم کاهوی سیاهو (Siahoo) و کانکویستادور (Conquistador) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز بررسی و صفاتی مانند مواد جامد قابل حل (TSS)، تست پانل، درصد ماده خشک، محتوای نیتروژن، پتاسیم، فسفر و کلسیم و نیترات برگ اندازه‌گیری شد. نتایج آزمایش نشان داد که محلول‌های غذایی مختلف تأثیر معنی‏داری بر غلظت عناصر و برخی صفات کیفی داشتند. به‌طوری که بیشترین درصد ماده خشک و محتوای نیتروژن و پتاسیم برگ به ترتیب در محلول‌های ناپ، دانشگاه تبریز و هوگلند مشاهده شد. اثر متقابل رقم و نوع محلول غذایی بر نتایج تست پانل معنی‏دار شد، به‌طوری که محلول‌های هوگلند و ناپ در رقم کانکویستادور و محلول‌های انگلستان و هوگلند در رقم سیاهو حداکثر ارزش تست پانل را نشان دادند. اثر محلول‌های غذایی بر سایر صفات اندازه‏گیری شده معنی‏دار نشد. به این ترتیب، به نظر می‌رسد که مصرف محلول‌ غذایی هوگلند از نظر صفات کیفی کاهو ارجحیت داشته باشد. ولی لازم است که محلول‌های غذایی از نظر عملکرد و جنبه‌های اقتصادی نیز بررسی گردند. Lettuce (Lactuca sativa L.), as a leafy vegetable, has considerable economic benefits. Although nowadays the tendency is to grow lettuce hydroponically, growers use different nutrients solutions for lettuce production and there is not an optimal nutrients solution for lettuce production in Iran. Therefore, an experiment was carried out to introduce the optimal solution out of current solutions in the market for lettuce production. In this experiment, effects of four nutrients solutions (Hoagland and Arnon, NSHoag Knop’s, NSKnop, England, NSUK, and University of Tabriz solution, NSUT) on two cultivars of lettuce (Siahoo and Conquistador) were assessed. The experiment was conducted as a completely randomized blocks design with four replications at Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Iran, and traits such as total soluble solids (TSS), panel test, percentage of leaf dry matter and leaf nitrogen, potassium, phosphorus, calcium and nitrate contents were assessed. Results showed that different nutrients solutions had significant effect on nutrients concentration and some of the qualitative characteristics of lettuce. The highest percentage of dry mater, leaf nitrogen and potassium content, were observed in Knop’s, UT and Hoagland solutions, respectively. Interaction between cultivar and nutrients solution became significant on panel test results. Hoagland and Knop’s solutions in Conquistador cultivar and England and Hoagland solutions in Siahoo cultivar showed maximum panel-test results. Nutrients solutions didn’t have significant effects on other traits. Therefore, it is concluded that Hoagland nutrients solution was the best solution for qualitative traits in lettuce production. But, it is necessary to analyze these nutrients solutions for lettuce yield and economic aspects. سبزی برگی, محلول بهینه, تست پانل Leafy vegetable, Optimal nutrients solution, Panel test. 1 8 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-66&slc_lang=fa&sid=1 M. Safaei میثم صفایی No Faculty of Agric., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز J. Panahandeh جابر پناهنده panahandeh@tabrizu.ac.ir Yes Faculty of Agric., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز S.J. Tabatabaei سید جلال طباطبایی No Faculty of Agric., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز A.R. Motallebi Azar علیرضا مطلبی آذر No Faculty of Agric., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز