fa اثر رطوبت خاک و کاربرد کمپوست لجن فاضلاب بر برخی ویژگی‌های شیمیایی خاک و غلظت عناصر پرمصرف علوفه یونجه در شرایط گلخانه‌ای كاربردي Applicable بهبود تغذیه گیاهان، یکی از راه‌های افزایش تحمل تنش خشکی در گیاهان به‌شمار می‌رود. با توجه به کمبود مواد آلی در اغلب خاک‌های مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران، مصرف کمپوست پس‌ماندهای آلی می‌تواند ظرفیت نگهداری آب در خاک را افزایش داده و تغذیه گیاهان را بهبود بخشد. لذا، در این پژوهش، اثر متقابل رطوبت خاک و کمپوست لجن فاضلاب شهری بر برخی ویژگی‌های شیمیایی خاک و غلظت نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم علوفه یونجه (Medicago sativa L.) رقم قره‌یونجه، در شرایط گلخانه‌ای بررسی گردید. آزمایش به‌صورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار شامل رطوبت خاک در سه سطح (0.34FC-0.50FC، 0.56FC-0.75FC و 0.81FC-FC) و کمپوست لجن فاضلاب در چهار سطح (صفر، 15، 30 و 60 گرم بر کیلوگرم خاک) انجام شد. نتایج نشان داد که اثرهای اصلی کمپوست لجن فاضلاب و رطوبت خاک و اثر متقابل آنها بر غلظت نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم علوفه یونجه و قابلیت هدایت الکتریکی (EC)، pH و غلظت پتاسیم محلول خاک معنی‌دار بود. با کاهش رطوبت خاک، غلظت نیتروژن، پتاسیم، کلسیم و منیزیم بخش هوایی علوفه یونجه و EC و غلظت پتاسیم محلول خاک به‌طور معنی‌داری افزایش یافت؛ در حالی که غلظت فسفر علوفه یونجه و pH محلول خاک به‌طور معنی‌داری کاهش یافت. با مصرف کمپوست لجن فاضلاب، غلظت نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم علوفه یونجه و EC و غلظت پتاسیم محلول خاک به‌طور معنی‌داری افزایش یافت؛ ولی pH خاک به‌طور معنی‌داری کاهش یافت. در هر سه سطح رطوبت خاک مورد مطالعه در این آزمایش، مصرف 60 گرم کمپوست لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک نسبت به سطح 30 گرم آن، بر اثر افزایش شوری محلول خاک، رشد یونجه را به‌طور معنی‌داری کاهش داد. مصرف 30 گرم کمپوست لجن فاضلاب بر کیلوگرم خاک سبب بهبود تغذیه گیاه یونجه و افزایش کیفیت علوفه آن در شرایط با و بدون تنش کمبود آب شد. Improvement of plant nutrition is one of the approaches for augmenting the drought stress tolerance in plants. Due to low organic-matter content in most soils in arid and semi-arid regions of Iran, application of organic-wastes’ compost can increase water-holding capacity of the soil and improve plant nutrition. So, in this study, the interactive effects of soil moisture and municipal sewage-sludge compost were investigated on some soil chemical properties and concentration of nitrogen (N), phosphorus (P), potassium (K), calcium (Ca) and magnesium (Mg) in alfalfa (Medicago sativa cv. Garehyounjeh) forage in greenhouse conditions. A factorial experiment, based on randomized complete blocks design with three replications, was conducted with two factors of soil moisture at three levels (0.81FC-FC, 0.56FC-0.75FC and 0.35FC-0.50FC) and sewage sludge compost at four levels (0, 15, 30 and 60 g/kg of soil). The results showed that the main and interactive effects of sewage sludge compost and soil moisture on the concentration of N, P, K, Ca and Mg in alfalfa forage and electrical conductivity (EC), pH and K concentration in soil solution were significant. As soil moisture content decreased, the concentration of N, K, Ca and Mg in alfalfa forage and the EC and K concentration of soil solution significantly increased while the concentration of P in alfalfa forage and pH of soil solution were significantly decreased. In all the studied soil water contents in this experiment, application of 60 g sewage-sludge compost per kg of soil as compared to the 30 g/kg level, significantly decreased alfalfa growth by increasing the salinity of soil solution. Under well-watered and water-deficit stress conditions, application of 30 g sewage-sludge compost per kg of soil improved alfalfa nutrition and its forage quality. پس‌ماندهای آلی, تنش خشکی, شوری Alfalfa, Compost, Drought stress, Organic wastes, Salinity, Soil moisture. 37 55 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-69&slc_lang=fa&sid=1 Sh. Mahmoudi شهاب محمودی No . Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز N. Najafi نصرت‌اله نجفی n-najafi@tabrizu.ac.ir Yes . Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز A. Reyhanitabar عادل ریحانی‌تبار No . Dept. of Soil Sci., Faculty of Agric., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز