fa تأثیر مس و روی بر ویژگی‌های رشدی، غلظت برخی عناصر معدنی و ظرفیت انتقال عناصر به دمکرده و جوشانده گیاه دارویی بالنگوی شهری(Lallemantia iberica F. & C.M) کشت شده در شرایط گلخانه‌ای كاربردي Applicable به منظور بررسی اثر مس و روی بر صفات ریخت‌شناسی گیاه دارویی بالنگوی شهری، غلظت عناصر مس، روی، آهن، منگنز، فسفر و پتاسیم در ریشه و شاخساره و غلظت مس و روی در داخل دمکرده و جوشانده، یک آزمایش گلدانی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه طراحی و اجرا شد. تیمارها شامل سه سطح مس (صفر، 5 و 25 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک از منبع سولفات مس)، سه سطح روی (صفر، 10 و 50 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک از منبع سولفات روی) و برهمکنش آنها بودند. نتایج نشان داد که اثر مس و روی بر وزن خشک ریشه، کلروفیل (SPAD)، سطح برگ، غلظت پتاسیم و فسفر ریشه و شاخساره و غلظت آهن و منگنز ریشه معنی‎دار شد. همچنین، اثر متقابل آنها بر وزن خشک شاخساره، ارتفاع بوته و غلظت مس و روی ریشه، شاخساره، دمکرده و جوشانده و غلظت آهن و منگنز شاخساره معنی‌دار بود. بیشترین وزن خشک شاخساره (97/3 گرم در گلدان) و ارتفاع (02/58 سانتی‌متر) در تیمار ترکیبی Cu5Zn10 و کمترین میزان آنها (به ترتیب 1/2 گرم و 18/36 سانتی‏متر) در تیمار ترکیبی Cu25Zn50 به‏دست آمد. بیشترین غلظت مس، روی، آهن و منگنز ریشه (به ترتیب 85/58، 06/338، 91/3766 و 97/135 میلی‌گرم در کیلوگرم) در تیمار Cu25Zn50 حاصل شد. بیشترین غلظت مس شاخساره، دمکرده و جوشانده (به ترتیب 38/28، 49/1 و 55/4 میلی‌گرم در کیلوگرم) در تیمار Cu25Zn10 به‏دست آمد. به طور کلی، نتایج این مطالعه نشان داد که برهمکنش منفی بین مس، روی، آهن و منگنز در سطوح بالاتر کاربرد مس و روی اتفاق افتاده است. در این مطالعه، ظرفیت انتقال زیاد مس و روی به داخل دمکرده و جوشانده به اثبات رسید. به‌این دلیل، و نبود استاندارد لازم برای این عناصر در گیاهان دارویی، در صورت کشت آنها در خاک‎های آلوده به عناصر مس و روی باید با احتیاط برای تهیه دمکرده و جوشانده استفاده گردند. In order to investigate the effect of different levels of Copper (Cu) and Zinc (Zn) on morphological traits of dragon’s head, concentration of Cu, Zn, Fe, Mn, P and K in root and shoot and concentration of Cu and Zn in infusion and decoction, a greenhouse experiment was conducted as factorial based on complete randomized design with three replications. Treatments consisted of three levels of Cu (0, 5 and 25 mg CuSO4/kg soil), three levels of Zn (0, 10 and 50 mg ZnSO4/kg soil) and their interactions. Results showed that Cu and Zn had significant effect on dry weight of root, chlorophyll (SPAD), leaf area, concetration of K and P in roots and shoots and concetration of Fe and Mn in the roots. Also, their intraction had significant effect on dry weight of shoots, plant height and concentration of Cu and Zn in roots, shoots, infusion and decoction and concentarion of Fe and Mn in shoots. The highest dry weight of shoots (3.97 g/pot) and plant height (58.02 cm) was obsevred in combined treatment of Cu5Zn10 and their minimum values (2.1 g/pot and 36.18 cm, respectively) in treatment Cu25Zn50. Application Cu25Zn50 produced maximum value of concentration of Cu, Zn, Fe and Mn in roots (58.85, 338.06, 3766.91 and 135.97 mg/kg, respectively). Maximum values of concentration of Cu in shoots, infusion and decoction (28.38, 1.49 and 4.55 mg/kg, respectively) were obtained in Cu25Zn10. In general, the results of this study showed that a negative interaction occurred between Cu, Zn, Fe and Mn when higher Cu and Zn concentrations were applied. High translocation capacity of Cu and Zn in infusion and decoction was proved in this study. So, due to the lack of required standards for these elements in medicinal plants, if this plant is grown in soils contaminated with Cu and Zn, it should be used with caution in infusion and decoction. آلودگی خاک, گیاهان دارویی Soil pollution, Herbal plants. 145 161 http://jspi.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-81&slc_lang=fa&sid=1 H. Asgari عسگری لجایر No Dept. of Soil Sci., Univ. of Tabriz, Tabriz, Iran. گروه علوم خاک دانشگاه تبریز B. Motesharezadeh بابک متشرع زاده moteshare@ut.ac.ir Yes Dept. of Soil Sci., Agric. and Natur. Resour. Campus, Univ. of Tehran, Karaj, Iran. گروه علوم و مهندسی خاک دانشگاه تهران Gh. R. Savaghebi غلامرضا ثواقبی فیروزآبادی No Dept. of Soil Sci. Engineering, Univ. of Tehran, Tehran, Iran. گروه علوم و مهندسی خاک، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج J. Hadiyan جواد هادیان No Dept. of Agric. Engineering, Medicinal Plants and Drug Res. Institute Univ. of Shahid Beheshti, Iran. گروه مهندسی کشاورزی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی