نشریه علمی پژوهشی روابط خاک و گیاه

پیشینه و هدف: مراتع خشک استان قم با محدودیت آب، ناهمگونی خاک و تفاوت‌های محیطی در مقیاس محلی مواجه‌اند. با وجود ارزش دارویی و غذایی کنگر (.Gundelia tournefortii L)، نقش خشکی اقلیمی و گروه‌های شیمیایی خاک در تغییرات زیست‌توده و غنای گونه‌ای آن کمتر بررسی شده است. این پژوهش با هدف بررسی رابطه گرادیان خشکی با زیست‌توده کنگر، مقایسه زیست‌توده و غنای گونه‌ای میان گروه‌های شیمیایی خاک و بررسی نقش تعدیل‌کنندگی این گروه‌ها در رابطه بین خشکی و زیست‌توده انجام شد.
روش‌ها: این مطالعه در ۱۰ منطقه از مراتع خشک استان قم انجام شد. در مجموع، ۳۰۰ پلات ۲×۲ متر بررسی و ویژگی‌های خاک بر اساس ۲۹ پروفایل مستقل تعیین شد. وزن خشک سرشاخه گل‌دهنده G. tournefortii و غنای گونه‌ای در هر پلات ثبت شد. برای تشکیل گروه‌های شیمیایی خاک، کربن آلی، فسفر و پتاسیم قابل‌جذب استاندارد و با استفاده از فاصله اقلیدسی و روش Ward.D2 به سه گروه تقسیم شدند. شاخص خشکی دومارتن بر اساس دما و بارش سالانه محاسبه شد. تحلیل‌های آماری با نرم‌افزار R نسخه 4.6.0 و مدل‌های آمیخته انجام شد.
نتایج: میانگین وزن خشک سرشاخه گل‌دهنده 18.06 گرم و غنای گونه‌ای 5.13 گونه در پلات بود. گروه‌های شیمیایی خاک بر وزن خشک (χ² = 0.43, P = 0.806) و غنای گونه‌ای (χ² = 0.98, P = 0.614) اثر معنی‌داری نداشت. رابطه شاخص دومارتن با وزن خشک نیز معنی‌دار نبود (R² = 0.094, P = 0.388). همچنین، برهم‌کنش خشکی و گروه‌های شیمیایی خاک معنی‌دار نبود (χ² = 0.15, P = 0.930). 
نتیجه‌گیری: در دامنه شرایط بررسی‌شده، خشکی سالانه و گروه‌های شیمیایی خاک، به‌تنهایی یا در تعامل با یکدیگر، تغییرات زیست‌توده و غنای گونه‌ای را به‌طور کافی توضیح ندادند. این یافته بر اهمیت بررسی هم‌زمان عوامل محلی، توپوگرافی، زیستی و تغییرات زمانی دسترسی به آب در مطالعه پاسخ پوشش گیاهی مراتع خشک تأکید دارد.